بازدارد و قوّت رجا بنده را به طاعت حريص گرداند[١] و ماندن معصيت هم طاعت است‌[٢] هر وقتى كه بنده در دل خويش چنين يابد كه من از مولى تعالى مى‌ترسم و به وى امّيد مى‌دارم وليكن به ماندن معاصى‌[٣] قوّت نيابد و به كردن طاعت حريص نبود، پديد آيد كه اين ترس و امّيد وى از روى گروش است كه گرويده است كه از مولى عزّ و جلّ‌[٤] ببايد ترسيدن و به وى امّيد ببايد[٥] داشتن وليكن چون يقين ضعيف گشته باشد خوف و رجاى وى‌[٦] ضعيف گشته باشد، مى‌داند وليكن نمى‌تواند. و دليل بر آن‌كه چون خوف و رجا قوّت گيرد بنده به طاعت حريص گردد كه مولى تعالى در قرآن مجيد چنين فرموده است‌[٧] كه‌ «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ‌[٨] هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ» [البقرة/ ٢١٨]. مولى تعالى خبر داد كه آنان كه گرويده‌اند و هجرت كردند در سبيل خداوند عزّ و جلّ‌[٩]، آنهااند كه به رحمت من امّيد مى‌دارند. و رسول- صلى [a ٤٤] اللّه عليه و سلّم- خبر داد كه‌[١٠] «انّ الهجرة هجرتان:[١١] إحداهما افضل من الاخرى‌[١٢]، و هى‌[١٣] ان تهجر السّيآت، و الجهاد جهادان: أحدهما أفضل من الآخر، و هو ان تجاهد نفسك‌[١٤] و هواك». گفت: هجرت دو است و[١٥] يكى از يكى‌[١٦] بهتر است‌[١٧] و آن‌[١٨] آن است كه از بديها ببرى. و جهاد[١٩] دو است و يكى از يكى‌[٢٠] بهتر است و آن‌كه بهتر است، آن است‌[٢١] با تن و با هواى خويش‌[٢٢] جهاد كنى يعنى بكوشى‌[٢٣] تا حقّهاى مولى تعالى را[٢٤] از تن خويش بستانى. پس پديد آمد كه آن‌كس كه گرويد[٢٥] و از بديها بريد و[٢٦] با هواى خويش كوشيد، امّيد دارنده آن‌كس است.

و ببايد دانستن كه هرچند بنده خوبتر زيد، ترس و امّيد وى قوىّ‌تر شود، چه به خبر آمده است از رسول- ٧-[٢٧] كه گفت:[٢٨] «ما ازداد المؤمن احسانا الّا ازداد له‌

[١] - كند.

[٢] - بود.

[٣] - معصيت.

[٤] - تعالى.

[٥] - بايد.

[٦] -+ نيز.

[٧] -+ قوله تعالى.

[٨] -T :« الّذين» ندارد.

[٩] - تعالى.

[١٠] -« كه» ندارد.

[١١] - هجريان.

[١٢] - الآخرة.

[١٣] - هو.

[١٤] -T : لنفسك.

[١٥] -« و» ندارد.

[١٦] - ديگرى.

[١٧] -« است» ندارد.

[١٨] -+ كه بهتر است.

[١٩] -+ نيز.

[٢٠] - ديگرى.

[٢١] -+ كه.

[٢٢] - با تن خويش و هواى خويش.

[٢٣] - بكوش.

[٢٤] -« را» ندارد.

[٢٥] - گرويده است.

[٢٦] - ببريده.

[٢٧] - صلى اللّه عليه و سلّم.

[٢٨] -« كه گفت» ندارد.