اذا صلحت صلح الجسد كلّه، و اذا فسدت فسد الجسد كلّه، ألاوهى القلب». گفت:[١] اندر تن [a ٤٠] فرزند آدم گوشت پاره‌ايست كه اگر آن گوشت پاره نيكو بود، همه تنش نيكو بود و اگر آن گوشت پاره بد بود، همه تنش بد بود و آن دل است. همين است‌[٢] كه ياد كرديم‌[٣]- و اللّه اعلم- كه چون نفس بر دل چيره شود،[٤] دل بد[٥] شود و چون دل بد شود[٦] خوى بد شود.[٧] و بدخويى بر دو نوع است: يكى با خالق و يكى با خلق. آن‌كه با خالق بود آن است‌[٨] كه به گزاردن امرها[٩] كاهلى كند و به معصيتها[١٠] دليرى كند و به قضاها رضا ندهد.

خواجه حكيم را- رحمة اللّه عليه-[١١] پرسيدند كه بدخوى كيست؟ گفت: آن‌كه وى را بداشت مولى عزّ و جلّ‌[١٢] بسند[١٣] كارى نيست.

و بدخوى با خلق آن بود كه از خلق چشم دارد كه او را عزيز دارند و وى مر خلق را عزيز ندارد[١٤] و از خلق چشم دارد كه انصاف وى بدهند و وى انصاف خلق ندهد و اين خوى بد از آن خيزد كه نفس بر دل چيره گشت،[١٥] چشم‌[١٦] نور عقل را بپوشانيد[١٧] و چون نور عقل را بپوشانيد[١٨] از خالق و از خلق‌[١٩] چشم دارد كه با وى معاملت هم‌[٢٠] به مراد وى كنند و چون نكنند خشم گيرد و اين از غايت حماقت‌[٢١] و ابلهى [b ٤٠] بود، چه آن كس كه او را عقل قوّت دارد وى خصومت با تن خود كند[٢٢] كه چرا چنان نمى‌زيى كه پسند مولاى‌ست عزّ و جلّ و[٢٣] با مولى عزّ و جلّ‌[٢٤] خصومت نكند[٢٥] كه چرا مرا چنان نمى‌دارى كه پسند من است، چه بسيار كس بود[٢٦] كه از مولى عزّ و جلّ‌[٢٧] به خشم بود و نداند كه به خبر آمده است از رسول- ٧-[٢٨] كه «من اصبح على الدّنيا حزينا اصبح على اللّه ساخطا». خبر داد كه هركه بامداد برخيزد[٢٩] غمناك به سبب نايافت بهره‌هاى‌

[١] - يعنى.

[٢] -« همين است» ندارد.

[٣] - كردم+ معنى اين خبر آن بود.

[٤] - شد.

[٥] - شد.

[٦] - شد.

[٧] - شد.

[٨] - بود.

[٩] - امرهاش.

[١٠] - معصيتاش.

[١١] - تعالى.

[١٢] - تعالى.

[١٣] - بسنده.

[١٤] -« او را عزيز دارند و وى مر خلق را عزيز ندارد» ندارد و به جاى آن: به هواى وى بروند و وى به مراد خلق نرود.

[١٥] -+ و.

[١٦] -« چشم» ندارد.

[١٧] - بپوشاند.

[١٨] - بپوشاند.

[١٩] -+ همى.

[٢٠] - همه.

[٢١] -« حماقت و» ندارد.

[٢٢] - دارد.

[٢٣] -+ نچنان‌كه.

[٢٤] - تعالى.

[٢٥] - كند.

[٢٦] - باشد.

[٢٧] - تعالى.

[٢٨] -+ گفت.

[٢٩] -+ گفت.