ارشاد در معرفت و وعظ و اخلاق - قلانسى نسفى، عبد الله بن محمد - الصفحة ٥٨

و[١] بزرگان چنين گفته‌اند كه ما را عجب آيد[٢] از كسى كه وى از حلال پرهيز كند از بيم بيمارى و از حرام پرهيز نكند از بيم دوزخ.

و اندر سخنان خواجه حكيم‌[٣] دو بيت ديدم:

شعر[٤]

و خوى بد در اصل از خيرگى‌[٧] نفس خيزد و چون نفس و هوا چيره گردد روح [b ٣٩] و عقل مقهور گردد[٨]، چه هر دو ضد يك‌ديگرند. چون خوى بد چيره شود[٩] خير هر دو جهان از دست مرد برود، هم‌چنان‌كه چون روح و عقل چيره گردد[١٠] مرد خير هر دو جهان بيابد،[١١] چه رسول- صلى اللّه عليه‌[١٢] و سلّم- گفته است: «ذهب حسن الخلق بخير الدّنيا و الآخرة». گفت:[١٣] هركه را مولى عزّ و جلّ‌[١٤] خوى نيكو داد خير هر دو جهان به وى داد. اين‌[١٥] خبر دليل است كه هركه را خوى بد شود[١٦] هر دو جهان از وى برود.

به خبر ديگر آمده است از رسول- صلى اللّه عليه و سلم-[١٧] كه چنين گفته است: «سوء الخلق يأكل الحسنات كما تأكل النّار الحطب». خوى‌[١٨] بد مر[١٩] نيكوييها را هم‌چنان خورد[٢٠] كه آتش هيزم را. معنى آن بود- و اللّه اعلم- كه‌[٢١] نفس بر آدمى چيره بود، هر طاعتى كه بكند نفس‌[٢٢] از آن طاعت بهره‌اى گيرد و علامت آن‌كه نفس بهره گيرد آن بود كه هرچند[٢٣] طاعت بيشتر كند ايمن‌تر شود و با كبرتر و با عجب‌تر.[٢٤] اين آفتها طاعتهاش را ببرد.

و تأويل اين خبر كه رسول- صلى اللّه عليه و سلم- گفت: «انّ فى جسد ابن آدم لمضغة

[١] - كه.

[٢] - آمد.

[٣] -+ رحمة اللّه تعالى.

[٤] - نظم.

[٥] - چندان‌كه مرد.

[٦] - خوى بدش نيز كلانتر شود.

[٧] - چيرگى.

[٨] - گردند.

[٩] - شد.

[١٠] - گردند.

[١١] - يابد.

[١٢] - ٧+ چنين.

[١٣] - يابد.

[١٤] - ٧+ چنين.

[١٥] - پس+ به اين.

[١٦] - بدخوى بود+ خير.

[١٧] - ٧.

[١٨] - ٧.

[١٩] -« مر» ندارد.

[٢٠] - بخورد.

[٢١] -+ چون.

[٢٢] -+ بيش.

[٢٣] -+ كه.

[٢٤] -+ شود.