و تأويل «من عرف ربّه»[١] آن است كه هركه تن را از روى حقيقت بشناخت‌[٢] دشمن تواند گرفتن، هم‌چنين هركه مولى را- عزّ و جلّ- از روى حقيقت شناخت و فضل وى بر خويشتن ديد، دوست تواند گرفتن و شكر مولى عزّ و جلّ بر خويشتن لازم‌[٣] بيند.

و[٤] خواجه امام ابو القاسم كرابيسى‌[٥] خطيب سمرقند- رحمة اللّه عليه-[٦] روايت كردى از خواجه ابو بكر ورّاق ترمذى- رحمة اللّه‌[٧] عليه- كه وى چنين گفته است: «من عرف الابتداء شكر». هركه بتواند ديد كه مولى عزّ و جلّ با وى به ازل‌[٨] چه كرده است شكر بتواند گفت.[٩] و هركه مولى عزّ و جلّ را[١٠] از روى حقيقت دوست تواند داشتن‌[١١] به گزاردن امرهاى وى‌[١٢] حريص بود و از نهى‌هاى وى‌[١٣] پرهيزكننده بود[١٤] و از طاعت وى‌[١٥] و از ياد وى حلاوت يابنده بود.

و هم‌چنين خواجه امام خطيب ابو القاسم كرابيسى‌[١٦]- رحمة اللّه‌[١٧] عليه- روايت كردى از خواجه ابو بكر واسطى- رحمة اللّه‌[١٨] عليه- كه وى چنين گفته است: «من المحال ان‌[١٩] يعرفه ثم لا يحبّه، و من المحال [a ٤] ان يحبّه‌[٢٠] [ثم‌] لا يذكره، و من المحال ان يذكره ثم لا يجد حلاوة ذكره، و من المحال ان يجد حلاوة ذكره‌[٢١] ثمّ يشغل بغيره». گفت: محال بود كه كسى مر خداوند تعالى را بتواند شناختن و[٢٢] دوست ندارد و[٢٣] محال بود كه كسى مر خداوند تعالى را دوست دارد[٢٤] ياد نكند و محال بود كه كسى خداوند تعالى را ياد كند كه‌[٢٥] حلاوت نيابد و محال بود كه كسى حلاوت ذكر او يابد و به‌جز[٢٦] وى به ديگرى‌[٢٧] مشغول شود. چه رسول- صلّى اللّه عليه‌[٢٨] و سلم- چنين گفت كه «من أحبّ شيئا أكثر [من‌] ذكره»، هركه چيزى را[٢٩] دوست دارد، بسيار ياد كند او[٣٠] را. و محال بود كه كسى‌

[١] - من عرف نفسه فقد عرف ربّه.

[٢] - شناخت.

[٣] - واجب.

[٤] - چه.

[٥] - كرانسى.

[٦] - تعالى.

[٧] -+ تعالى.

[٨] -+ تعالى.

[٩] - گفتن.

[١٠] - مولى را عزّ و جلّ.

[١١] - داشت.

[١٢] - او عزّ و جلّ.

[١٣] -« وى» ندارد.

[١٤] -« بود» ندارد.

[١٥] - مولى عزّ و جلّ.

[١٦] - كرانسى.

[١٧] -+ تعالى.

[١٨] -+ تعالى.

[١٩] -+ تعالى.

[٢٠] -[] ازp افزوده شد.

[٢١] -« و من المحال ان يجد حلاوة ذكره» ندارد.

[٢٢] - به جاى« و»، پس.

[٢٣] -« و» ندارد.

[٢٤] -+ و.

[٢٥] - و.

[٢٦] - غير.

[٢٧] -« به ديگرى» ندارد.

[٢٨] -+ و على آله و اصحابه و سلّم.

[٢٩] -+ و على آله و اصحابه و سلّم.

[٣٠] - آن.