و به حكايت آورده‌اند كه خواجه حاتم بلخى- رحمة اللّه عليه-[٢] چون زن پسر به خانه آورد، زنان بلخى‌[٣] بيامدند به ديدن زن پسر وى. مر او را سؤال كردند كه اى دختر به خانه اين دانشمند چه آورده‌اى؟ گفت: مال و جمال و پيرايه.[٤] گفتند: ما ترا [a ٣٣] مال زيادتى‌[٥] نمى‌بينيم و جمال زيبا نمى‌بينيم و پيرايه نيز نمى‌بينيم.[٦] گفت: مال من آن است كه دل من به روزى دهنده‌[٧]- عزّ و جلّ- استوار است كه اگر زمين آهنين گردد[٨] و آسمان رويين شود[٩] مثلا من غم روزى‌[١٠] نخورم كه روزى من از كجا آيد؛ و جمال من آن است كه از خداوند خويش مى‌ترسم و از خلق وى‌[١١] شرم مى‌دارم، جمال زنان‌[١٢] اين بود و پيرايه من آن است كه مرگ را آمادگى كرده‌ام كه اگر فرمان آيد كه جان بده،[١٣] من اگر[١٤] يك پاى برداشته باشم و يك‌[١٥] پاى نهاده، زمان نخواهم تا پاى برداشته را بنهم‌[١٦] يا پاى نهاده‌[١٧] بردارم.

و به خبر هم‌چنين‌[١٨] آمده است از رسول- صلّى اللّه عليه و سلّم-:[١٩] «ليس الزّهد بتحريم الحلال و لا أكل الخشن و لا لبس العباء، إنما الزّهد أن تكون بما فى يد اللّه- تعالى- أوثق ممّا فى يدك». گفت: زاهدى آن نيست كه حلال كرد [ه‌] هاى خداى عزّ و جلّ‌[٢٠] بر خويش‌[٢١] حرام كنى يا نان خشك خورى يا گليم پوشى، چه زاهدى آن است كه بر آن‌چه‌[٢٢] در خزينه خداوند است عزّ و جلّ‌[٢٣] اعتماد بيش كنى از آن‌چه در دست تو بود.[٢٤] و معنى اين خبر [b ٣٣] آن است- و اللّه اعلم- كه كارها[٢٥] سبب است مر رسيدن را به زاهدى چه چون تن را شهوتها كمتر دهى رغبتش به دنيا كمتر شود و اين را زهد[٢٦] خوانند و چون نيّتش درست بود به زاهدى برسد و چون به زاهدى رسيد علامتش آن بود كه دل بر[٢٧] وعده روزى استوار بود[٢٨] و اين بيان از بهر آن كرده شد تا اگر كسى نه‌[٢٩] به‌

[١] - دل تو.

[٢] - تعالى.

[٣] - بلخ.

[٤] - پيرايه‌اى.

[٥] - زيادتى مالى.

[٦] - پيرايه‌اى نيز نى.

[٧] - مولى+ تعالى.

[٨] - شود.

[٩] - گردد.

[١٠] -+ فردا.

[١١] - او.

[١٢] - زن.

[١٣] -+ و.

[١٤] -« اگر» ندارد.

[١٥] - يكى« پاى» ندارد.

[١٦] - نهم.

[١٧] -+ را.

[١٨] -« هم» ندارد.

[١٩] - عليه الصّلوة و السّلام+ كه گفت.

[٢٠] -« هم» ندارد.

[٢١] - خويشتن.

[٢٢] - بدان چه.

[٢٣] - خداى تعالى است.

[٢٤] - بيش از كنى كه بدان چه در دست تست.

[٢٥] -+ اين.

[٢٦] - تزهد.

[٢٧] - به.

[٢٨] - دارد.

[٢٩] -« نه» ندارد.