وى بدان جهان گردد كه پاينده است و ترسش‌[١] از مرگ گردد كه هر آينه آينده است. و چون غفلت بر دل چيره شود[٢] آرام بنده‌[٣] با[٤] مخلوقان افتد و رغبتش به بهره‌هاى دنيا افتد و ترس روزى بر دل وى چيره شود.[٥]

و حكما چنين گفته‌اند كه هركه از مرگ ترسان‌تر، به‌[٦] روزى ايمن‌تر و هركه از مرگ ايمن‌تر به‌[٧] روزى ترسان‌تر، چه دفع امل به يادداشت اجل است. چون مرد اجل را فراموش كرد[٨] آمل مرو[٩] را اسير كند، چه‌[١٠] انديشد كه دنيا را چه‌[١١] كنم اگر اكنون [a ٣١] بميرم‌[١٢] و آنچه‌[١٣] از من بماند و شمار و وبال آن بر[١٤] گردن من بماند.[١٥] همه انديشه وى آن گردد[١٦] چه كنم اگر[١٧] آنچه هست بخورم و بيش چيزى نماند.[١٨]

و[١٩] دو بيت تازى ديده‌ام برين‌[٢٠] معنى:

[أمنت‌] موتى و موتى سوف يأتينى‌		و خفت رزقى و رزقى ليس يعدونى‌
أمر ان امران ضلّ العقل بينهما		امنى من الخوف خوف غير مأمون‌

و معنى اين دو بيت آن بود كه از مرگ خويش ايمن مى‌باشم و هر آينه مرگ بيايد و از روزى مى‌ترسم و هر آينه روزى من‌[٢١] به من برسد و اين هردو كارى عجب است كه آنجا كه‌[٢٢] جاى ترس است ايمن مى‌باشم يعنى از مرگ و آنجا كه جاى ايمن‌[٢٣] است مى‌ترسم يعنى از روزى.

و چون غفلت چيره شود، بنده غم بندگى فراموش كند و هم‌[٢٤] غم روزى خورد. و خبر است از رسول- ٧-[٢٥] كه گفت:[٢٦] «النّاس نيام فاذا ماتوا انتبهوا». گفت: خلقان خفته‌اند[٢٧] چون بميرند بيدار شوند. معنى آن بود- و اللّه اعلم- كه خلق همه غم روزى‌

[١] - ترس.

[٢] - گردد.

[٣] - دل.

[٤] - به.

[٥] - گردد.

[٦] -+ رسيدن.

[٧] -+ نارسيدن.

[٨] - گرداند.

[٩] - وى را.

[١٠] -+ نه.

[١١] -« دنيا را» ندارد.

[١٢] - ميرم.

[١٣] - ورزيده من.

[١٤] - در.

[١٥] -+ لاجرم.

[١٦] -+ كه.

[١٧] -« اگر» ندارد.

[١٨] -+ درين حيرت ماند كه اگر بميرم، اينها بماند و اگر بمانم، اينها نماند و آن از سستى يقين بود.

[١٩] -+ اين.

[٢٠] - اندرين.

[٢١] -« من» ندارد.

[٢٢] -« كه» ندارد.

[٢٣] - ايمنى.

[٢٤] - همه.

[٢٥] - صلى اللّه عليه و سلّم.

[٢٦] -« گفت» ندارد.

[٢٧] - خلق همه در خواب‌اند.