مخلوقان كشد و دوستى ايشان و امّيد و ترس از مخلوقان بيند[١] و اعتماد[٢] بر مال و اسباب دنيايى‌[٣] افتد[٤] و اين را شكّ خوانند و اين همه آفتها از قوّت نفس خيزد.

و خواجه حكيم را- رحمة اللّه عليه-[٥] پرسيدند كه دل بيمار را علامت چه بود؟ گفت:

آن‌كه از طاعت مولى عزّ و جلّ‌[٦] حلاوت نيابد و به اندك رنجى كه به وى رسد، بنالد، هم‌چنان‌كه كسى را تن بيمار شود و از خوردن‌[٧] مزه نيابد و به اندك رنج كه به وى رسد بنالد. و حلاوت طاعت دو نوع است: يكى عادتى و يكى حقيقى و بيان وى به جايگاه او گفته شود. ان شاء اللّه تعالى.

و خواجه حكيم را- رحمة اللّه عليه-[٨] پرسيدند كه علامت يافت حلاوت ايمان چه بود؟ گفت: فراموشى غم سود و زيان. معنى‌[٩] آن بود[١٠] كه چون غم‌[١١] مال دنيا مر او را از غم‌[١٢] ايمان مشغول نكند و شادى يافت مال دنيا از شادى يافت ايمان مشغول نكند.

و همين خواجه- رحمة اللّه عليه- گفته است كه‌[١٣] مرد را شادى يافت ايمان چندان [b ٣٠] بايد كه اگر وقتى غم دنيا پيش آيد به يافت ايمان آن غم را بنشاند تا بنده به ناسپاسى‌[١٤] نيفتد و غم شد ايمان چندانى‌[١٥] بايد كه وقت حشمت و فراخ دستى آن شادى فراخى‌دستى ايمان نپوشاند[١٦] تا به خوارى و فسادكارى نيفتد.[١٧]

و هم خواجه حكيم را پرسيدند كه يقين چه بود؟ گفت: آرام به اندام يعنى آرام به جايگاه.[١٨] و پرسيدند كه غفلت چه بود؟ گفت: آرام خام يعنى آرام به ناجايگاه. معنى اين سخن آن بود كه چون يقين قوّت گيرد آرام دل بنده به مولى عزّ و جلّ‌[١٩] گردد[٢٠] و رغبت‌

[١] - شود.

[٢] -+ دل.

[٣] - دنياوى.

[٤] - شود.

[٥] -« عليه» ندارد.

[٦] - تعالى.

[٧] -+ خويش.

[٨] - تعالى.

[٩] -+ اين.

[١٠] -« بود» ندارد.

[١١] -+ شد.

[١٢] -+ شد.

[١٣] - و همين خواجه را پرسيدند از شادى يافت ايمان، گفت.

[١٤] -+ در.

[١٥] - چندان.

[١٦] - وقتى حشمت و فراخ‌دستى پيش آيد آن شادى و فراخ‌دستى شادى ايمان را نپوشاند.

[١٧] -+ و هم خواجه حكيم را پرسيدند كه علامت دل به سلامت چه بود؟ گفت: آن‌كه به وقت نعمت به جبّارى آلوده نشود و به وقت محنت به ناسپاسى آلوده نگردد و ديگر سبب قوّت يقين شنودن سخنان بود كه اهل يقين گفته‌اند يعنى حكمت و پند و هركه را يقين قوت گيرد از غفلت برهد.

[١٨] -« و» ندارد.

[١٩] - تعالى.

[٢٠] -+ چه وى را گشت حال نيست.