در سه فرسنگ بود ..» (ص ٢٥٤). و ممالك و مسالك: «و شهر بزرگ صغد سمرقند است ... و نيز در آن شهر قلعه‌اى هست و در آن قلعه چهار در ساخته هست ... و آنچه از طرف جنوب است آن را دروازه كش مى‌خوانند و كش شهرى خوش و نزه است و آن را بازارهاى بزرگ هست و خانه‌هاى خوش.» (ص ٣٣٨) و نيز: حدود العالم، ١٠٨.

ص ١٠٨/b ٧٠: ورغسر: نسبت خواجه ابو زكريا در هر دو نسخه به «ورغرى» ضبط شده است (a ٤٨/P ،b ٧٠/T ) كه احتمالا «ورغسرى» بوده است يعنى منسوب به ورغ‌سر/ ورغسر. شريف ادريسى درباره آن گويد: «ورغ‌سر، و من رساتيق سمرقند بنجيكث و بها منبر و هى مدينة عامرة حسنة البقعة و لها رستاق كبير ينسب اليها و هو فى نهاية من الخصب و بينها و بين سمرقند مدينة ورغسر و هى مدينه صغيرة كثيرة المتنزهات عزيزة الفواكه و لها رستاق يخرج اليه خليج من نهر سمرقند فيسقى جميع مزارعة و غلاته و بينه و بين سمرقند اثنا عشر ميلا ويلى بنجيكث جبال الشاوذار و هى فجاج ذات أنهار جارية تسقى ضياعا و مزارع و بقفارها صيود عدة اجناس و بين الشاوذار و ورغسر فيما يلى سمرقند رستاق ما يمرغ و رستاق سنجر فغن و هذه كلها رساتيق مشتبكة الأشجار كثيرة القرى عذبة المياه و من سمرقند أيضا الى كبوذ نجكث ستة أميال و كبوذ نجكث مدينة حسنة البقعة كثيرة الخصب طيبة المزارع.» نزهة المشتاق، ج ١، ص ٥٠٢.

در ناحيه سمرقند دوازده رستاق وجود داشته كه يكى از آنها ورغ‌سر است. ر. ك: تركستان نامه، ج ١، ص ٢٢٦. نيز: حدود العالم، ١٠٨؛ ممالك و مسالك، ٣٤٠؛ مسالك و ممالك، ٢٣٩، ٢٥٠، ٢٥١، ٢٧٢.

ص ١١٠/a ٧٢: شعر

كانچه افزون ازين بود آزست‌		آز را خاك سير تواند كرد

ترجمان البلاغه، ص ١١٩ مصراع دوّم به گونه «آز را خاك سير داند كرد» دارد. تفسير سورآبادى، ١/ ٥٩٥ نيز اين بيت را دارد. و سنايى در حديقه، ٥٣٥ آن را تضمين كرده است:

راست گفت اندرين حديث آن مرد:		«كاز را خاك سير داند كرد»

ر. ك: محمّد رضا شفيعى كدكنى، «درباره ترجمان البلاغه» مجله دانشكده ادبيات و علوم انسانى‌