بنده نيكوكردار گردد، چه مولى تعالى خبر داده است قوله تعالى: «إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ» [الاعراف/ ٥٦]. پارسى تازى آن بود كه رحمت مولى تعالى نزديك است به نيكوكرداران. و تأويل اين آيت دو نوع كرده‌اند: يكى آن‌كه چون نيكوكردارى بنده درست گردد، رحمت مولى تعالى به وى نزديك گردد. و ديگر آن‌كه چون رحمت مولى تعالى به دل بنده برسد بنده نيكوكردار گردد. چون كسى بينى كه بدكردارى مى‌كند، دليل آن است كه رحمت مولى تعالى بر دل وى بسيار نيست و ديگر اثر رحمت آن بود كه بر تن خويش رحم كند، و بر برادر مسلمان، چه به خبر آمده است از رسول- ٧- چنين گفت كه به بهشت اندر نيايد مگر آن‌كس كه اندر دل وى رحم بود. پرسيدند كه هيچ‌كس نيست از ما كه در دل وى رحم نيستى؟ رسول گفت- صلى اللّه عليه و سلّم- كه آن رحم خاصّ را نمى‌گويم كه كسى را بر فرزند و زن خويش رحم باشد، چه رحم عام گويمى كه كسى را در دل رحم بود كه او را بر همه آفريده‌ها رحم آيد. و اهل معرفت چنين گفته‌اند كه رحم از رحمت مولى تعالى خيزد، هرچند بر دل رحم بيشتر شود، بنده بر تن خود و با خلق با رحم‌تر شود و رحم عادتى بود و حقيقى بود و بيان اين به جايگاه وى كرده شود. ان شاء اللّه.

چون كسى بينى كه بر تن خويش رحم نكند و به معصيت دليرى كند و بر خلق بيرحمى كند، پديد آيد كه اين وعده سيصد و شصت نظر رحمت به حقّ وى نيست. و اللّه اعلم. و فايده شناختن اين در جهان آن بود كه چون خويشتن را درجه فروتر بينى در مسلمانى آن كرامت‌ها كه به حقّ آن كسانى آمده بود كه به درجه برتر بوند از خلق چشم ندارى و جهد كنى و از مولى تعالى يارى خواهى تا به درجه برتر رسى، به شرط آن‌كه خويشتن را از شكر يافت اين درجه فروتر عاجز بينى و مر درجه برتر خويشتن سزا نبينى تا با يافته را [b ٥٤] ناسپاس نشوى، چنان‌كه بر تو ياد كرده شده است وليكن جهد كنى تا همه مؤمنان را عزيز دارى. هر كسى را به اندازه حال وى. و باللّه [؟!].