و علم فقه آن‌چه‌[٤] وقتى ترا به وى حاجت است هم‌چون نان و آب است كه پيوسته به كار آيد و همه كس را به كار آيد.[٥] و علم فقه آن‌چه شاخهاى دورتر است [a ١٧] هم‌چون داروست گاه‌گاه به كار آيد وليكن هر آينه ببايد. و وى از فرض كفايت است، چون بعضى مى‌خوانند، اگر بعضى ديگر نخوانند مر[٦] ايشان را وبال نبود[٧] و نشايد كه همه آموزندگان روى از وى بگردانند.

و علم نجوم هم‌چون بيماريست كه از وى رنج بود.

و علم سحر هم‌چون زهر است.

و در كتاب فقه الاكبر از امام ابو حنيفه- رحمة اللّه عليه-[٨] چنين روايت كرده‌اند كه‌[٩] گفته است: «الرّجل اذا تعلّم علما يقربه الى اللّه- تعالى- خير من ان يجمع العلم الكثير». مرد چون علم‌[١٠] آموزد كه ورا به خشنودى خداى عزّ و جلّ نزديك گرداند به از آن بود[١١] كه علم بسيار گرد[١٢] كند.

[١٣]- و خواجه حاتم- رحمة اللّه عليه- گفته است: «من طلب اللّه- تعالى- بالكلام دون الزهد و الفقه يتزندق، و من طلب اللّه بالزّهد دون الكلام و الفقه يبتدع، و من طلب اللّه- تعالى- بالفقه دون الكلام و الزّهد يتفسق، و من تفنّن تخلّص». پارسى‌[١٤] اين بود كه هركه خداى تعالى را به علم كلام جويد بى‌علم زهد و بى‌علم فقه، به زنديقى افتد و هركه خداى تعالى را تنها به علم زهد [b ١٧] جويد بى‌علم كلام و بى‌علم فقه، به بدعت‌ها افتد و هركه خداى تعالى را تنها به علم فقه جويد بى‌علم كلام و بى‌علم زهد، به فاسقى افتد. و هركه به هر

[١] - هم‌چو.

[٢] - بدان.

[٣] - خداى‌شناسى.

[٤] -+ هر.

[٥] - در حاشيه به جاى« به كار آيد» ببايد.

[٦] -« مر» ندارد.

[٧] - نباشد.

[٨] - رحمه اللّه تعالى.

[٩] -+ وى چنين.

[١٠] - يعنى مرد علمى.

[١١] - او را بهتر بود از آن.

[١٢] - جمع.

[١٣] (*) عبارت مابين اين دو علامت ستاره*-*[ يعنى: و خواجه حاتم ... تدبيرهاى توماند.] در نسخه‌P در جايى ديگر در برگ‌هاى‌b ١٠-b ٩ آمده است.

[١٤] -+ وى.