عزّ و جلّ خلاف نيست‌[١] و مولى عزّ و جلّ چنين فرموده است كه‌ «ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ» [المؤمن/ ٦٠] يعنى‌[٢] بخوانيد مرا تا اجابت كنم شما را. هرگز نبود كه بنده دعا تواند كردن و اجابت نيايد.[٣] پس هركه مولى را- عزّ و جلّ- اجابت كند بر آنچه ورا خوانده است يعنى امرهاى وى را بگزارد و از نهى‌ها پرهيز كند، مولى عزّ و جلّ ورا[٤] اجابت كند.[٥]

و ببايد دانستن كه درجه دعا از درجه سؤال برتر است، چه آمده است به خبر رسول [a ١٣٩]- ٧-:[٦] «من شغله ذكرى عن مسألتى أعطيته أفضل ما أعطى السّائلون». يعنى‌[٧] هركه را مشغول كند ذكر[٨] من از خواستن حاجتها از من، من وى را به از آن دهم كه همه خواهندگان را. و «دعا» آن بود كه از خداوند جلّ و علاهم‌[٩] وى را خواهى و «سؤال» آن بود كه چيزى خواهى.

خواجه حكيم‌[١٠] گفته است‌[١١] خداوند عزّ و جلّ مى‌فرمايد كه اى بنده من مرا به من شناختى‌[١٢] و از من به من رهى، پس از من‌[١٣] چه خواهى؟

هم خواجه حكيم گفته است- رحمة اللّه عليه- دعا آن‌گاه درست آيد[١٤] كه دل از اسباب گسسته گردد[١٥] كه‌[١٦] «دعا» گسستن اسباب است و «سؤال» خواستن اسباب.

و نيز خواجه محمّد[١٧] على ترمذى گفته است- رحمة اللّه عليه-: «الدّعاء عدو القلب الى اللّه تعالى». دعا دويدن دل است به خداى عزّ و جلّ. و تا دل غم‌[١٨] اسباب از روى حقيقت نبيند، روى از اسباب دنيايى‌[١٩] نتواند گردانيدن كه‌[٢٠] اسباب پرده غيب است، تا از اسباب نبيند، روى از اسباب دنيايى‌[٢١] نتواند گردانيدن كه‌[٢٢] اسباب پرده غيب است، تا از اسباب درنگذرد به خالق اسباب نرسد.

[١] - نشود.

[٢] - نشود.

[٣] -+ و جاى ديگر فرموده قوله تعالى: أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي‌[ البقرة/ ١٨٦] و خواجه حكيم- رحمة اللّه تعالى- در تأويل اين آيت چنين گفته است: من اجاب اللّه الى ما دعاه يجيبه اذا ما دعاه. پارسى اين بود كه.

[٤] - مر او را.

[٥] -+ چون بخواند مولى تعالى را.

[٦] -« رسول ٧» ندارد، به خبر+ چنين فرمود مولى تعالى.

[٧] - پارسى خبر اين بود.

[٨] - ياد.

[٩] - همه.

[١٠] -+ رحمه اللّه تعالى چنين.

[١١] -+ چنانستى كه.

[١٢] - بنده من مرا نمى‌شناسى.

[١٣] -T :« از من از من»؛P : از من جز من.

[١٤] - شود.

[١٥] - شود.

[١٦] - چه.

[١٧] -+ بن.

[١٨] - عجز.

[١٩] - ندارد.

[٢٠] - چه.

[٢١] - ندارد.

[٢٢] - چه.