نعمت بود شكر كند و اگر در حال محنت بود صبر كند، چه رسول [a ١٥]- ٧-[١] خبر داده است و گفته:[٢] «الإيمان نصفان: نصف فى شكر، و نصف فى صبر»[٣] ايمان بر[٤] دو قسم است: يك نيمه‌[٥] شكر است و يك نيمه‌[٦] صبر.[٧]

و ديگر صلابت را از شگرفى و درشتى بشناسد، چه بسيار كس بود كه وى درشت بود و آن درشتى را صلابت پندارد.

و مدارا از مداهنت بشناسد، چه بسيار كس بود كه مداهنت كند و آن را مدارا پندارد و مداهنت چرب رفتن بود بى‌حقيقت.

و[٨] برّ را از ملق بشناسد. برّ مردم سانى بود و ملق چاپلوسى بود.

و سخاوت را از اسراف بشناسد. سخاوت جوانمردى بود و اسراف فسادكارى بود. و مولى عزّ و جلّ‌[٩] مر جوانمرد را دوست دارد و فسادكار را دشمن دارد، چنان‌كه مى‌فرمايد:[١٠] «إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ» [الانعام/ ١٤١].

و [به‌][١١] تدبير زندگانى كردن را از بخيلى بشناسد، چه گفته‌اند: «التّدبير نصف المعيشة». بسيار كس‌[١٢] بخل را تدبير پندارد.

و تعفّف را از تكبّر بشناسد. تعفّف خويشتن‌دارى بود و تكبّر بزرگ‌منشى،[١٣] و مولى عزّ و جلّ‌[١٤] مر متكبّران‌[١٥] را دشمن دارد و خويشتن‌داران‌[١٦] را [b ١٥] بستود. چنان‌كه فرمود:[١٧] «يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِياءَ مِنَ التَّعَفُّفِ» [البقرة/ ٢٧٣]. خبر داد كه نادانان مر درويش خويشتن‌دار را توانگر پندارند.

و تواضع را از مذلّت بشناسد، چه تواضع فروتنى بود و مذلّت خويشتن‌[١٨] خوار كردن بود. و تواضع پسنديده است، چه آمده است: «من تواضع للّه رفعه اللّه». و به خبر ديگر

[١] - صلى اللّه عليه و سلّم.

[٢] - خبر داد و گفت.

[٣] - الايمان قسمان: قسم فى الشكر، و قسم فى الصبر.

[٤] - به.

[٥] - قسم.

[٦] - قسم.

[٧] -+ است. و اين خصال به كمال ايمان بازگردد به نفس ايمان.

[٨] -+ بايد كه.

[٩] - مولى تعالى.

[١٠] - فرمود. قوله تعالى.

[١١] -[] ازP افزوده شد.

[١٢] -[] ازP افزوده شد.

[١٣] - بزرگى كردن.

[١٤] - مولى تعالى.

[١٥] - متكبر.

[١٦] - خويشتن‌دار.

[١٧] -+ قوله تعالى.

[١٨] -+ را.