ارشاد در معرفت و وعظ و اخلاق - قلانسى نسفى، عبد الله بن محمد - الصفحة ٢٠٤
- عليهم السّلام-[١] همه مباحات ايشان چون خوردن و خفتن[٢] و با عيال صحبت كردن[٣] اين همه طاعت بود وليكن رسول- ٧-[٤] ديدى كه نفس او با روزه خوى كرد، نان خوردى تا نفس را خلاف كرده بودى و چون نان خوردن خو كرد، روزه داشتى. پس پديد آمد كه [عبادت به][٥] حقيقت به خلاف نفس است.
و ديگر علامت رغبت طاعت كه از روح خيزد، آن بود كه چون به ديانت رغبت كند به مروّت نيز رغبت كند كه رسول- صلّى اللّه عليه و سلّم- فرمود[٦] كه «لا دين [a ١٣٣] لمن لا مروّة له». و خواجه ابو اسحاق بشاغرى- رحمة اللّه عليه- چنين فرموده[٧] است كه مولى عزّ و جلّ همچنانكه[٨] ديانت فرمود،[٩] مروّت نيز فرموده است[١٠] و ديانت بىمروت نپذيرد. «لا اله الّا اللّه» گفتن ديانت است و «محمّد رسول اللّه» گفتن مروّت. هرچند بنده بگويد «لا اله الّا اللّه» تا «محمّد رسول اللّه» نگويد ايمان وى درست نشود.[١١] به وقت نزغ وصيّت مىفرمود حضرت رسول ٧:[١٢] «الصّلوة و ما ملكت أيمانكم». نماز كردن[١٣] ديانت است و زيردستان را نيكو داشتن مروّت است. آنكه خواجه ابو بكر ورّاق گفت- رحمة اللّه عليه- كه چهار كتاب خداوند عزّ و جلّ خواندم، حاصل همه اين دو چيز يافتم: «التّعظيم لامر اللّه و الشفقة على خلق اللّه». بزرگ داشتن[١٤] ديانت است و مهربانى[١٥] با خلق وى مروّت. و آنكه خواجه حكيم[١٦] فرموده است كه بندگى بىمردمى دام است و مردمى بىبندگى خام است و بندگى با مردمى[١٧] تمام است، معنى اين همين است كه
[١] - صلوات اللّه عليهم اجمعين.
[٢] -+ و كسب كردن.
[٣] - داشتن.
[٤] - صلى اللّه عليه و سلّم.
[٥] -[] ازP افزوده شد.
[٦] - چنين گفت.
[٧] - چنين گفت.
[٨] -+ به.
[٩] -+ به.
[١٠] - بفرمود.
[١١] -+ وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ* ديانت است وَ آتُوا الزَّكاةَ* مروّت است. هرچند بنده نماز كند چون زكوة ندهد نماز وى نپذيرد وَ قَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ[ بنى اسرائيل/ ٢٣] ديانت است وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً[ همانجا] مروّت است وَ أَصْلِحُوا ذاتَ بَيْنِكُمْ[ الانفال/ ١] مروّت است. هرچند بنده از معصيتها پرهيز كند چون با خلق خوب نزيد خطر بود كه مولى تعالى طاعتها[ ى] وى نپذيرد و وى را نرهاند.
[١٢] - و رسول صلى اللّه عليه و سلّم به وقتى از دنيا بيرون رفتن همين دو چيز وصيّت كرد و گفت.
[١٣] - گزاردن.
[١٤] -+ فرمانهاى خداوند عزّ و جلّ.
[١٥] -+ كردن.
[١٦] - رحمه اللّه+ گفته.
[١٧] -+ كار.