اهل معرفت چنين گفته‌اند كه ايمان عطايى بود و عاريتى و هر يكى را نشانيست. نشان ايمان عطايى شناخت‌[٢] ايمان است و نشان درستى شناخت‌[٣] مهر است‌[٤] و نشان درستى مهر [b ١٢٢] ترس شدن ايمان است. و مولى عزّ و جلّ از آن‌كسان كه بر ايمان ميرند و به بهشت در[٥] آيند خبر داده است كه ايشان در دنيا ترسكار بوده‌اند.[٦] چنان‌كه‌[٧] مى‌فرمايد:[٨] «إِنَّا كُنَّا قَبْلُ فِي أَهْلِنا مُشْفِقِينَ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْنا وَ وَقانا عَذابَ السَّمُومِ» [الطّور/ ٢٧]. در تأويل اين آيت چنين گفته‌اند كه بهشتيان گويند كه ما در دنيا ترسكار بوديم از شدن ايمان. مولى عزّ و جلّ منّت كرد بر ما،[٩] ايمان ما نگاه داشت و از عذاب آتش نگاه داشت. و نشان درستى ترس ايمان شدن‌[١٠] پرهيز كردن‌[١١] از سبب شدن ايمان بود[١٢] و آن ستم كردن است بر اهل ايمان و خوار داشت‌[١٣] اهل ايمان و كردن آنچه ناندر خور ايمان بود[١٤] يعنى عصيان.

چون كسى را ايمان دهند و شناخت ايمان ندهند، خطر است كه عاريت داده‌اند.[١٥] و

[١] - فصل فى علامات الايمان العطايى و العارية.

[٢] -+ قدر.

[٣] -+ قدر.

[٤] -+ بر ايمان.

[٥] - اندر.

[٦] - بودند.

[٧] -+ مولى تعالى.

[٨] -+ قوله تعالى.

[٩] -+ و.

[١٠] - از شدن ايمان.

[١١] -+ است.

[١٢] - ندارد.

[١٣] - داشتن.

[١٤] - آنچه در نخوريد با ايمان.

[١٥] - كه ايمان عاريتى باشد.