شود كه چون درويشى پيش آيد[١] صبر تواند كردن و اگر[٢] نتواند كردن، مقرّر شد[٣] كه شاكر [a ١١٩] نبوده است. و صابرى در درويشى‌[٤] آن‌گاه پديد آيد كه چون توانگرى پيش آيد.[٥] شكر بتواند كردن. چون نتواند، مقرّر شد كه صابر نبوده است.[٦]

و اهل معرفت چنين گفته‌اند كه آن خبر كه رسول- ٧‌[٧]- فرمود كه «من كان فى الرّخاء شكورا، كان فى البلاء صبورا». دليل دهد[٨] كه اگر سليمان پيغامبر را- صلوات الرحمن عليه-[٩] به جاى عيسى- ٧- آوردندى مثلا ازو[١٠] همان صبر پديد آمدى كه از عيسى- ٧- و اگر عيسى را- ٧- بر جاى سليمان- ٧- بردندى از وى همان شكر پديد آمدى كه از سليمان- ٧-. دليل بر اين‌[١١] آن‌كه مولى عزّ و جلّ اين هر دو حال به حقّ ايّوب- ٧- پديد آورد و در هر دو حال از وى راستى پديد آمد؛ به حال نعمت شكر و به حال محنت صبر. و اين‌[١٢] هر دو از قوّت يقين خيزد[١٣] و صبر و شكر هر دو هم‌چنان‌اند چون خوف و رجا، هر كرا خوف قوىّ بود رجا نيز قوىّ بود.

و مولى عزّ و جلّ فرمود[١٤] كه به صبر و نماز كردن از من يارى خواهيد. نماز كردن شكر يافت مسلمانيست و صبر كردن در محنت شرط مسلمانى است و اين هر دو را [b ١١٩] بنده بى‌مدد مولى عزّ و جلّ- نتواند كردن وليكن‌[١٥] آن است كه بنده را در شكر اختيار است كه شكر بر ظاهر افتد و صبر بر دل و بنده را بر دل دست نى. چون بنده گرويده‌[١٦] به وفاى ايمان بكوشد و از مولى عزّ و جلّ- يارى خواهد تا امرهاى وى را بگذارد و از نهى‌هاش پرهيز كند آن از وى شكر[١٧] گردد و يقينش قوّت گيرد و مولى عزّ و جلّ وعده‌هاى‌[١٨] خويش وفا كند چنان‌كه وعده كرده است: «لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ» [ابراهيم/

[١] -+ او را.

[٢] - به جاى« و اگر»، و چون.

[٣] - پديد آيد.

[٤] - صابرى درويش.

[٥] - يابد.

[٦] - چون شكر نتواند كردن پديد آيد كه صبرش درست نبوده است.

[٧] - صلى اللّه عليه و سلّم+ گفت.

[٨] - كند.

[٩] - ٧.

[١٠] -« ازو» ندارد.

[١١] -« اين» ندارد.

[١٢] - چه.

[١٣] -+ و چون يقين قوىّ بود در هر دو حال قوت يابد.

[١٤] - گفت.

[١٥] -+ تفاوت.

[١٦] -+ بود.

[١٧] -+ ايمان.

[١٨] - وعده.