توانگرى و شرف هر دو گرد گردايند[٦]		بود وطنشان اندر[٧] دل توكّل جوى‌
هر آن‌كه كرد توكّل ورا بس است خداى‌		معين و ناصر و نصرت‌دهند [ه‌] از همه روى‌
كسى كه كرد[٨] بسنده بدان كه بهره اوست‌		مدان ز آدميان كس به قدر و پايه اوى‌[٩]

و هركه را توكّلش درست نشود دلش درويش بود.[١٠] و معنى اين خبر كه رسول- صلى اللّه عليه و سلّم- فرموده‌[١١] است: «كاد الفقر ان يكون كفرا». يعنى خواست بود درويشى كه كافرى گردد، مراد درويشى دل است- و اللّه اعلم- چه درويشى دل از ضعيفى يقين بود [b ١١١] و هركه را يقين ضعيف شد،[١٢] شك قوىّ شد و شك بيمارى دل است. و چون دل بيمار شد خطر بود كه بميرد، خاصّه كه علاج نكند و هركه را دل درويش شد، وى به دنيا حريص گردد كه چنين گفته است خواجه حكيم- رحمه اللّه-[١٣] كه دل هدى دارد و معده غذا دارد و تن دنيا دارد، چون دل‌[١٤] به هدى ضعيفى گيرد تن به دنيا حريصى گيرد و چون تن به دنيا حريصى گيرد معده از غذا تهى گردد و چون معده از غذا تهى گردد[١٥] تن ضعيف شود و چون تن ضعيف شد دل‌تنگ شد[١٦] و چون دل‌تنگ شد خو بد گردد[١٧] و چون خو بد گشت خير هر دو جهان از دست مرد برود.

و چون بنده در[١٨] خويشتن نشان درستى توكّل بيند، شكر بايد كردن و بيدار باشيدن و به مولى‌[١٩] عزّ و جلّ اندخسيدن تا دلش با توكّل بيارامد.[٢٠] چه به اوّل كتاب ياد كرده شده بود كه آرام با حال پسنديده حال‌[٢١] ناپسنديده گردد، هم‌چنان‌كه دل عام با مال آرام‌[٢٢]

[١] - يكى مجلس در.

[٢] - روايت.

[٣] - وى.

[٤] - كرده است.

[٥] -« شعر» ندارد.

[٦] - گردانند.

[٧] -T : در؛P : اندر.

[٨] - كرده.

[٩] - وى.

[١٠] - شود.

[١١] - گفته.

[١٢] - بود.

[١٣] - خواجه حكيم رحمه اللّه تعالى چنين گفته است.

[١٤] - و دل چون.

[١٥] -« گردد» ندارد.

[١٦] -+ و بدخو گشت و چون خو بد گشت.

[١٧] -« و چون دل‌تنگ شد خو بد گردد» ندارد.

[١٨] - اندر.

[١٩] - تعالى.

[٢٠] - نيارامد.

[٢١] -« حال» ندارد.

[٢٢] -« آرام» ندارد.