دلش بر آن كسب اعتماد كند و باطنش پليد شود وليكن اين كار بر اقويّاست، عامّه خلق را دست به سبب‌[١] اندر بايد زدن تا از طمع و ذلّ خواستن بود كه سلامت يابند، چه گفته‌اند كه هركه به ظاهر دست‌[٢] بازدارد،[٣] از طمع نرهد.

و پدر من- رحمة اللّه عليه- چنين گفته است‌[٤] كه بر هركسى رنج كسب به اندازه شكّ وى مى‌نهند.[٥] در رسيدن روزى هرچند شكّ وى قوىّ‌تر بود، رنج كسب بيشتر بود.

و خواجه حكيم- رحمة [b ١٠٠] اللّه عليه-[٦] گفته است كه «من قوى شكّه صعب كدّه».

گفت: هركه را شكّش‌[٧] قوىّ شود[٨] در زير بار غم باشد.[٩]

و نيز گفته‌اند كه مولى تعالى بنده را روزى چنان دهد[١٠] كه گمان وى بود به مولى عزّ و جلّ.[١١] يكى كسب مى‌كند،[١٢] در دل خويش چنين يابد[١٣] كه اگر كسب كنم يا نكنم مولى عزّ و جلّ‌[١٤] روزى من تواند رسانيدن. اگر كسب كند يا نكند، خداى تعالى‌[١٥] روزى وى به وى رساند. و ديگرى‌[١٦] اندر[١٧] دل خويش چنين‌[١٨] يابد كه مولى عزّ و جلّ روزى‌[١٩] من برساند وليكن مرا[٢٠] دست در كسب حلال بايد زدن كه من اهل نيم‌[٢١] كه روزى بى‌رنج خورم. اين كس را مولى عزّ و جلّ از راه كسب حلال بى‌رنج زيادتى روزى‌[٢٢] رساند. و اگر[٢٣] يكى در دل خويش‌[٢٤] چنين يابد كه تا دروغ نگويم و خيانت نكنم روزى نيابم تا دروغ نگويد و خيانت نكند روزى به وى نرسد از جهت گمان بد وى به مولى عزّ و جلّ.[٢٥] و اين سخن به حقيقت بيان آن خبر است كه خداوند عزّ و جلّ‌[٢٦] فرموده است: «انا عند ظنّ عبدى بي فليظنّ بي ماشاء». و كسى‌[٢٧] بود كه روزى به رنج به وى رسد و آن مرو را عقوبت نبود كه از مولى [a ١٠١] عزّ و جلّ‌[٢٨] معرفت‌[٢٩] بود تا نفس در آن رنج كوفته باشد[٣٠]

[١] - كسب.

[٢] -+ از كسب.

[٣] - ظاهرش خراب شود.

[٤] - گفتى.

[٥] -+ و.

[٦] - تعالى+ چنين.

[٧] -+ در روزى.

[٨] - شد.

[٩] - غمى شد.

[١٠] - چنان روزى رساند.

[١١] - گمان وى به مولى تعالى بود.

[١٢] -« كسب مى‌كند» ندارد.

[١٣] - مى‌يابد.

[١٤] - تعالى.

[١٥] -« خداى تعالى» ندارد.

[١٦] - يكى.

[١٧] - در.

[١٨] -+ مى.

[١٩] -+ به.

[٢٠] - من.

[٢١] - نباشم.

[٢٢] -+ به وى.

[٢٣] -« اگر» ندارد.

[٢٤] - خود.

[٢٥] - و آن عقوبت از گمان بد وى بود به مولى تعالى.

[٢٦] - خداى تعالى.

[٢٧] - كس.

[٢٨] - تعالى.

[٢٩] - صعوبت نبود.

[٣٠] - گرفته بود.