به اوّل كتاب گفته شده بود كه بنده بايد كه نعمت را از محنت بشناسد تا اگر در حال نعمت بود، شكر كند و اگر در حال محنت بود، صبر كند. پس ببايد دانستن كه اصل همه نعمتها مسلمانى است‌[١] كه‌[٢] هر نعمتى كه نعمت گردد به وى گردد. زندگانى و خرد و تندرستى اين همه به ظاهر نعمت است‌[٣] ولكن تمامى نعمت آن‌گاه بود كه بنده مسلمان بود و بر مسلمانى بميرد، چه اگر كسى كافر بود- نعوذ باللّه- يا بر كافرى ميرد، پديد آيد[٤] كه زندگانى و خرد و تندرستى‌[٥] همه عقوبت بوده‌[٦] است او را،[٧] چه اگر مولى عزّ و جلّ‌[٨] او[٩] را نيافريده بودى مرو را عقوبت نبودى و اگر بيافريد، زندگانيش دراز نبودى،[١٠] عقوبت‌[١١] كمتر بودى و اگر باز[١٢] زندگانى دادش و خرد نبودى، معذور بودى و اگر مال نبودى،[١٣] عقوبتهاى زيادتى‌[١٤] نبودى‌[١٥] كه به سبب مال و حشمت حاصل شود.[١٦] چنان‌كه‌[١٧] بنده در مسلمانى بميرد[١٨] هر آينه به بهشت درآيد[١٩] وليكن درجه‌هاى بهشت به‌

[١] - بود.

[٢] - چه.

[٣] - اند.

[٤] - آمد.

[٥] -+ وى.

[٦] -+ وى.

[٧] -« او را» ندارد.

[٨] - تعالى.

[٩] - وى.

[١٠] - زندگانى او كمتر بودى و دراز نبودى.

[١١] - عقوبتش.

[١٢] -« باز» ندارد.

[١٣] -+ ورا.

[١٤] - زيادتيش.

[١٥] -« نبودى» ندارد.

[١٦] -+ نبودى.

[١٧] - چه هم‌چنان كه چون.

[١٨] - مرد.

[١٩] - اندر آيد.