خردمندان‌[١] گفته‌اند كه هركه را كارى افتد اگر با يك تن مشورت كند، دليل آن بود كه يك تنه خرد مى‌دارد و اگر با ده تن مشورت كند، دليل آن بود[٢] كه ده تنه خرد مى‌دارد.[٣] و نيز گفته‌اند كه چون كارى افتد با ده‌[٤] خردمند مشورت كن و اگر ده‌[٥] نيابى با يك تن ده بار مشورت كن و صاحب مصون چنين گفته است: «خاطر من استغنى برأيه». گفت: كارى با خطر كرد آن‌كس كه به رأى خويشتن بسنده كرد. و نيز گفته‌اند: «نصف الرأى مع أخيك».

يك نيمه راى با برادر تست.[٦] ولكن هركسى اهل مشورت نباشد[٧] و گفته‌اند كه هركه با هركسى مشورت كند رأى صواب گم كند. و مشورت با كسى بايد كردن كه با ديانت بود و هم باخرد و باتجربه، چه هرچند با ديانت بود چون باخرد و باتجربه نبود رأى صواب نتواند ديدن و اگر[٨] باخرد و باتجربه بود چون ديانت نبود خطر بود كه امانت نتواند بجاى آوردن [b ٧٧] و ترا به غلط افكند و رسول صلى- اللّه عليه و سلّم- فرموده‌[٩] است:

«المستشار مؤتمن، فلا يخوننّ به». فرمود:[١٠] كه هركه [با وى‌][١١] كسى مشورت كند و وى را امين داشت، خيانت نكند.[١٢] و اهل ظاهر چنين گفته‌اند: «لا تشاوروا مع من ليس فى بيته دقيق». مشورت مكنيد با كسى كه در خانه وى آرد نبود. معنى آن بود[١٣] كه دل وى مشغول بود و رأى وى‌[١٤] صواب نيايد.

و از پدر خويش- رحمة اللّه عليه- به املا نوشته‌ام كه روزى شيخى نشسته بود تا املاى حديث كند. كسى از خانه بيرون آمد و مرو را بخواند. خواجه‌[١٥] برخاست و در خانه شد و زمانى درنگ كرد و باز بيرون آمد و گفت: امروز احاديث املا نكنم وليكن اين ابيات نوشت:[١٦]

شعر[١٧]

دخلت البيت اطلب فيه خبزا		فجاء و نى بسندان الدّقيق‌

[١] -+ چنين.

[٢] - دليل كند.

[٣] - ده تن خرد دارد.

[٤] -+ تنى.

[٥] -+ كسى.

[٦] - تو است.

[٧] - نبود.

[٨] - ار.

[٩] - گفته.

[١٠] - گفت.

[١١] -[] ازP افزوده شد.

[١٢] - مكنيد.

[١٣] -+ و اللّه اعلم.

[١٤] - بر.

[١٥] - شيخ.

[١٦] - وليكن اين چند بيت بنويسيد و آن بيتها اينست.

[١٧] - ندارد.