قناعت بسنده كردن بود به يافته از نايافته. و گفته‌اند: «القناعة ملك خفيّ و الرّضاء بالقضاء عيش هنيّ». گفت: خورسندى‌[١] ملك پوشيده است و رضا به قضا عيش گوارنده‌[٢] و توانگرى به حقيقت خورسندى‌[٣] است.

و آورده‌اند كه مولى عزّ و جلّ مر يكى را از پيغامبران- عليهم السّلام- چنين فرمود كه من پنج چيز در پنج چيز[٤] نهاده‌ام و بندگان من غلط مى‌جويند و نيابند. من توانگرى در خورسندى‌[٥] نهاده‌ام، ايشان در حريصى مى‌جويند و نيابند، و عزّ را در طاعت خود نهاده‌ام و ايشان به در سلطان مى‌جويند و نيابند،[٦] و خشنودى خود را در رنج تن نهاده‌ام و ايشان در كاهلى مى‌جويند و نيابند، و حكمت در شكم تهى نهاده‌ام، ايشان در سيرى‌[٧] مى‌جويند و نيابند، و ايمنى را در بهشت وعده كرده‌ام و ايشان در دنيا مى‌جويند و نيابند.[٨] و خورسندى‌[٩] آن بود كه چون بايست خويش‌[١٠] [a ٧٢] يافت در پى‌[١١] آرزوهاى تن‌[١٢] نرود، چه آرزو را حدّ پيدا نيست.

و يكى از شاعران چنين گفته است:

هركه را بهره داد ايزد فرد		تندرستى و امن و پوشش و خورد
زين جهان بهره تمام بيافت‌		گو به گرد فضول هيچ مگرد
كانچه افزون ازين بود، آزست‌		آز را خاك سير نتوان كرد[١٣]

و اگر[١٤] خواهد تا به خورسندى‌[١٥] رسد بايد كه به كارهاى دنيا به فرود از خويشتن‌[١٦] نگرد تا خورسندى افزايد و به كارهاى دينى به بلندتر[١٧] از خويشتن‌[١٨] نگرد تا حرص افزايد در دين. و هم‌چنين به خبر آمده است از رسول- صلّى اللّه عليه و سلم- و به معنى خبر دو بيت به تازى گفته‌اند:

[١]- خورسند خوارى.

[٢]-+ است.

[٣]- خورسند خوارى.

[٤]- پنج چيز را به پنج جاى.

[٥]- خرسند خوارى.

[٦]-« و عزّ را ... و نيابند» ندارد.

[٧]- سير خوردن.

[٨]-« ايمنى را ... نيابند» ندارد.

[٩]- خورسند خوارى.

[١٠]- خود.

[١١]- به دم.

[١٢]-« تن» ندارد.

[١٣]-T : آز را سير كى تواند كرد؛P : آز را خاك سير نتوان كرد.

[١٤]- هركه.

[١٥]- خورسند خوارى.

[١٦]- خويش.

[١٧]- برتر.

[١٨]- خويش تن.