بپوشند و با ميانه‌روى ازدواج كنند و با ميانه‌روى، بر وسيله نقليه سوار شوند و زيادىِ آن را به مؤمنان نيازمند ببخشند. هر كه از اين حد (ميانه‌روى) فراتر رود،

آنچه از آنْ مال مى‌خورَد، حرام است و آنچه مى‌نوشد، حرام و آنچه مى‌پوشد، حرام و آنچه به وسيله آن مال، ازدواج مى‌كند، حرام و آنچه سوار مى‌شود، حرام است.[١] از اين رو وقتى خداوند مى‌خواهد مؤمنان را به انفاقْ ترغيب كند، مى‌فرمايد:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْناكُمْ.[٢]

اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! از آنچه ما به شما روزى كرده‌ايمْ انفاق كنيد.

جمله «اين، مالِ من است»، شايع‌ترين كلامى است كه ما در باره آنچه در اختيار داريم، به كار مى‌بريم. اين، ناشى از همان تصوّرى است كه نسبت به اموال دنيا داريم. پيامبر خدا (ص) در باره اين پديده مى‌فرمايد:

يَقُولُ ابْنُ آدَمَ: مِلْكِي مِلْكِي وَ مَالِي مَالِي، يَا مِسْكِينُ! أَيْنَ كُنْتَ حَيْثُ كَانَ الْمِلْكُ وَ لَمْ تَكُنْ؟ وَ هَلْ لَكَ إِلَّا مَا أَكَلْتَ فَأَفْنَيْتَ أَوْ لَبِسْتَ فَأَبْلَيْتَ أَوْ تَصَدَّقْتَ فَأَبْقَيْتَ؟ إِمَّا مَرْحُومٌ بِهِ وَ إِمَّا مُعَاقَبٌ عَلَيْهِ، فَاعْقِلْ أَنْ لَا يَكُونَ مَالُ غَيْرِكَ أَحَبَّ إِلَيْكَ مِنْ مَالِكَ.[٣]

آدمى مى‌گويد: مِلك من مِلك من، و مال من مال من. اى بينوا! كجا بودى زمانى كه ملك بود و تو نبودى؟ آيا مالِ تو جز همان مقدارى است كه مى‌خورى و از بين مى‌برى يا مى‌پوشى و كهنه مى‌كنى يا صدقه مى‌دهى و [براى آخرتت‌] باقى مى‌گذارى؟ كه به خاطر آن، يا مشمول رحمت مى‌شوى و يا كيفر مى‌بينى؟ پس بينديش كه مال ديگرى را بيشتر از مال خودت دوست نداشته باشى!

در اين كلام شريف، چند نكته اساسى وجود دارد. نكته اوّل اين‌كه ببينيم مال، بر ما مقدّم است يا ما بر مال، مقدّم هستيم؟ اگر پيش از آن‌كه ما وجود پيدا كنيم،

[١].

الْمَالُ مَالُ اللهِ( عزوجل) جَعَلَهُ وَدَائِعَ عِنْدَ خَلْقِهِ، وَ أَمَرَهُمْ أَنْ يَأْكُلُوا مِنْهُ قَصْداً، وَ يَشْرَبُوا مِنْهُ قَصْداً، وَ يَلْبَسُوا مِنْهُ قَصْداً، وَ يَنْكِحُوا مِنْهُ قَصْداً، وَ يَرْكَبُوا مِنْهُ قَصْداً، وَ يَعُودُوا بِمَا سِوَى ذَلِكَ عَلَى فُقَرَاءِ الْمُؤْمِنِينَ، فَمَنْ تَعَدَّى ذَلِكَ كَانَ مَا أَكَلَهُ حَرَاماً، وَ مَا شَرِبَ مِنْهُ حَرَاماً، وَ مَا لَبِسَهُ مِنْهُ حَرَاماً، وَ مَا نَكَحَهُ مِنْهُ حَرَاماً، وَ مَا رَكِبَهُ مِنْهُ حَرَاماً ( أعلام الدين، ص ٢٦٩؛ بحار الأنوار، ج ١٠٣، ص ١٦، ح ٧٤. نيز، ر. ك: تفسير العياشى، ج ٢، ص ١٣، ح ٢٣).

[٢]. سوره بقره، آيه ٢٤٥.

[٣]. مصباح الشريعة، ص ٨٢؛ بحار الأنوار، ج ٧١، ص ٣٥٦، ح ١٧.