از سوى ديگر، يكى از مسائل مهم در مصرف، ميانه‌روى است. شايد بتوان يكى از بارزترين مؤلّفه‌هاى تدبيرگرى را «ميانه‌روى» در زندگى دانست. براى داشتن يك زندگى موفّق بايد از افراط و تفريط در مصرف پرهيز كرد و ميان زياده‌روى و بُخل ورزى، حركت نمود. شخصى به نام عياشى مى‌گويد: از امام رضا (ع) در باره روش خرج كردن در خانواده پرسيدم. فرمود: «روشى بين دو امر ناپسند». گفتم: فدايت شوم! قسم به خدا من نمى‌دانم آن دو امر ناپسند چيست! آن گاه امام رضا (ع) با استناد به آيه شريف‌ وَ الَّذِينَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ كانَ بَيْنَ ذلِكَ قَواماً[١] فرمود: «آيا نمى‌دانى خداوند از اسراف و تنگ‌گرفتن، كراهت دارد؟»[٢]

بر همين اساس، از سويى از بخل در مصرف، به شدّت نهى شده است. انديشه‌اى كه دارايى و ثروت را منشأ خوش‌بختى مى‌داند، از يك‌سو، به طمع دچار مى‌شود تا مال بيشترى گرد آورد و از سوى ديگر، به بخل روى مى‌آورد تا مال را مدّت بيشترى نزد خود نگه دارد و از هدر رفتن آن، جلوگيرى كند و بدين وسيله از زندگى، لذّت بيشترى ببَرَد؛ امّا در واقع، چيز ديگرى اتفاق مى‌افتد. شخص بخيل، در حقيقت، رنج و غم و فشار روانى را براى خود پايدار مى‌گردانَد. بخيل، با هدف ثروتمندى بخل مى‌ورزد؛ ولى در حقيقت، به سوى فقر مى‌شتابد.[٣] امام على (ع) مى‌فرمايد:

[١]. سوره‌فرقان، آيه ٦٧.

[٢].

اسْتَأْذَنْتُ الرِّضَا( ع) فِي النَّفَقَةِ عَلَى الْعِيَالِ، فَقَالَ: بَيْنَ الْمَكْرُوهَيْنِ، قَالَ: فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ، لَا وَ اللهِ مَا أَعْرِفُ الْمَكْرُوهَيْنِ. قَالَ: فَقَالَ لِي: يَرْحَمُكَ اللهُ، أَ مَا تَعْرِفُ أَنَّ اللهَ( عزوجل) كَرِهَ الْإِسْرَافَ وَ كَرِهَ الْإِقْتَارَ؟ فَقَالَ‌ : وَ الَّذِينَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ كانَ بَيْنَ ذلِكَ قَواماً( بحار الأنوار، ج ٧١، ص ٣٤٧، ح ١١). عبدالله بن ابان نيز مى‌گويد: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الْأَوَّلَ( ع) عَنِ النَّفَقَةِ عَلَى الْعِيَالِ، فَقَالَ: مَا بَيْنَ الْمَكْرُوهَيْنِ الْإِسْرَافِ وَ الْإِقْتَارِ؛ از امام رضا( ع) درباره‌خرجىِ زن و فرزند پرسيدم. فرمود:« آنچه بين دو امر ناپسند است: زياده‌روى و تنگ گرفتن»( الكافى، ج ٤، ص ٥٥، ح ٢).

[٣]. امام على( ع):

البَخِيلُ مُتَعَجِّلُ الفَقرِ ( غرر الحكم، ح ٦٥٦١).