كند: يكى «حُسن»[١] است و ديگرى «معروف».[٢] حُسن، در مقابل قُبح است به معناى زيبايى و نيكى و پرهيز از زشتى، و معروف، در برابر منكر است به معناى امر شناخته شده و پذيرفته شده و پرهيز از ناپسندى. جالب اين كه اين دو واژه در بحث سخن، همان دو واژه‌اى هستند كه در باره اصل معاشرت نيز مطرح شدند.[٣] اين، نشان‌دهنده هماهنگى ميان اين دو و بيانگر نقش ويژه سخنِ شايسته در تعامل مثبت و سازنده است.

ناسزاگويى، يكى از آفات كلام است كه مى‌تواند روابط همسران را به مخاطره بياندازد. از ويژگى‌هاى خانواده‌هاى مثبت و موفّق، پرهيز از ناسزاگويى است. وقتى از عايشه پرسيدند كه اخلاق پيامبر خدا (ص) با خانواده‌اش چگونه بود، گفت: «خوش‌اخلاق‌ترين مردم بود و اهل فحش و ناسزا نبود».[٤]

از روابطى كه در آن، ناسزاگويى رواج داشته باشد، نمى‌توان انتظار صميميت داشت. زندگى از سويى نيازمند دل‌هاى به هم نزديك و صاف و پاك است و از سوى ديگر، نيازمند برخوردارى همسران از ارزش و احترام. به فرموده على (ع): زشتگويى- كه روش فرومايگان است-،[٥] از سويى، موجب دور شدن گران‌مايگان‌[٦]

و كينه‌ور شدن دل‌ها مى‌شود[٧] و از سوى ديگر، شكوه و مروّت را لكّه‌دار مى‌سازد[٨] و قدر و منزلت و صميميت را از بين مى برد[٩] و سرزنش ديگران را در پى‌دارد.[١٠]

[١]. قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً؛ با مردم، به زيبايى سخن بگوييد( سوره بقره، آيه ٨٣).

[٢]. قُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفاً؛ با آنان پسنديده سخن بگوييد( سوره نساء، آيه ٨).

[٣]. مراد، آيه‌« وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ» و روايات« حسن التبعّل» است.

[٤]. مسند ابن‌حنبل، ج ١٠، ص ٧٥، ح ٢٦٠٤٩؛ كنز العمّال، ج ٧، ص ٢٢٢، ح ١٨٧١٧.

[٥].

سُنَّةُ اللِّئَامِ قُبحُ الكَلَامِ‌ ( ميزان الحكمة، ج ١٠، ح ١٧٩٤٩).

[٦].

إِيَّاكَ وَ مَا يُستَهجَنُ مِنَ الكَلَامِ؛ فَإِنَّهُ يَحبِسُ عَلَيكَ اللِّئَامَ وَ يُنَفِّرُ عَنَكَ الكِرَامَ‌ ( همان، ح).

[٧].

إِيَّاكَ وَ مُستَهجَنَ الكَلَامِ؛ فَإِنَّهُ يُوغِرُ القَلبَ‌ ( همان ١٧٩٤٤).

[٨].

سُوءُ المَنطِقِ يُزرِيِ بالبَهَاءِ وَ المُرُوَّةِ ( همان، ح ١٧٩٥٠).

[٩].

سُوءُ المَنطِقِ يُزرِي بالقَدْرِ وَ يُفسِدُ الأُخُوَّةَ ( همان، ح ١٧٩٥١).

[١٠].

مَن سَاءَ كَلَامُهُ كَثُرُ مَلَامُهُ‌ ( همان، ح).