رضايت زناشويى - پسنديده، عباس - الصفحة ١٧٠ - پنج«عذرخواه» و«عذرپذير» باشيد
امير مؤمنان (ع) در روايتى، ويژگىهاى بهترين زنان را بيان كرده است. يكى از اين ويژگىها با موضوع خشم همسر و واكنش منطقى شخص در برابر آن، ارتباط دارد. در اين روايت چنين آمده است:
خَيْرُ نِسَائِكُمُ الْخَمْسُ، قِيلَ: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، وَ مَا الْخَمْسُ؟ قَالَ: الْهَيِّنَةُ اللَّيِّنَةُ الْمُؤَاتِيَةُ، الَّتِي إِذَا غَضِبَ زَوْجُهَا لَمْ تَكْتَحِلْ بِغُمْضٍ حَتَّى يَرْضَى ....[١]
بهترين زنان پنج گروهاند. گفتند: اى امير مؤمنان! آن پنج گروه كداماند؟ فرمود: «نرمخو، اهل مدارا، سازگار و همراه، كسى كه اگر شوهرش غضب كند، سرمه خواب بر چشم نكشد تا اين كه او را راضى كند».
به خوبى روشن است كه اين حديث، به واكنش طرف مقابل نپرداخته است؛ بلكه واكنش خود فرد را بيان كرده است. بنا بر اين، راضى كردن همسر پس از خشمگين شدن او، فورىترين كارى است كه بايد انجام گيرد. هر چند عذرخواهى سخت است؛ امّا بازگرداندن صفا و صميميت به خانواده و نجات دادن زندگى از نابودى يا دستكم، ناكارآمدى، ارزش عذرخواهى را دارد. عذرخواهى، شجاعت و شهامت مىخواهد و خانوادهاى موفّق است كه از توان شجاعت براى عذرخواهى برخوردار باشد.
البته طرف مقابل نيز بايد از ويژگى عُذرپذيرى- كه ريشه در عفو و گذشت دارد-، برخوردار باشد. پيامبر خدا (ص) كسانى را كه با مردم دشمنى مىكنند و مردم نيز آنان را دوست نمىدارند، بدترين مردم مىداند و بدتر از آنان را كسانى مىداند كه از هيچ لغزشى نمىگذرند و هيچ عذرى را نمىپذيرند و هيچ اشتباهى را نمىبخشند.[٢] همچنين ايشان زنانى را كه عذرپذير نيستند، سرزنش مىكند.[٣] اين نشان مىدهد كه
[١]. الكافى، ج ٥، ص ٣٢٥.
[٢]. امام صادق( ع) به نقل از پدرانشان به نقل از رسول خدا( ص):
أَ لَا أُنَبِّئُكُمْ بِشَرِّ النَّاسِ؟ قَالُوا: بَلَى يَا رَسُولَ اللهِ، قَالَ: مَنْ أَبْغَضَ النَّاسَ وَ أَبْغَضَهُ النَّاسُ. ثُمَّ قَالَ: أَ لَا أُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ هَذَا؟ قَالُوا: بَلَى يَا رَسُولَ اللهِ، قَالَ: الَّذِي لَا يُقِيلُ عَثْرَةً، وَ لَا يَقْبَلُ مَعْذِرَةً، وَ لَا يَغْفِرُ ذَنْباً ( كتاب من لا يحضره الفقيه، ج ٤، ص ٤٠٠، ح ٥٨٥٨).[٣]. على بن حمزه مىگويد:
سَمِعْتُ جَابِراً الْأَنْصَارِيَّ يُحَدِّثُ. قَالَ: كُنَّا جُلُوساً مَعَ رَسُولِ اللهِ( ص) فَذَكَرْنَا النِّسَاءَ وَ فَضْلَ بَعْضِهِنَّ عَلَى بَعْضٍ ... ثُمَّ قَالَ: أَ لَا أُخْبِرُكُمْ بِشَرِّ نِسَائِكُمْ؟ قَالُوا: بَلَى، قَالَ: إِنَّ مِنْ شَرِّ نِسَائِكُمُ ... الَّتِي ... لَا تَقْبَلُ لَهُ عُذْراً وَ لَا تَغْفِرُ لَهُ ذَنْباً ...؛ از جابر بن عبد الله انصارى شنيدم كه مىگفت: نزد پيامبر( ص) نشسته بوديم كه براى ما از زنان و برترىِ برخى از آنان سخن گفت .... سپس فرمود:« آيا شما را به شرورترين زنانتان خبر دهم؟». گفتند: آرى. فرمود:« زنى كه ... نه عذر شوهر را مىپذيرد و نه از گناهش درمىگذرد»( تهذيب الأحكام، ج ٧، ص ٤٠٠).