إِنَّ لِلنَّكَبَاتِ نِهَايَاتٍ لَابُدَّ لِأَحَدٍ إِذَا نُكِبَ مِن أَن يَنتَهِى إِلَيها، فَيَنبَغِى لِلعَاقِلِ إِذَا أَصَابَتهُ نَكبَةٌ أَن يَنَامَ لَهَا حَتَّى تَنقَضِى مُدَّتُهَا فَإِنَّ فِى دَفعِهَا قَبلَ انقِضَاءِ مُدَّتِهَا زِيَادَةً فِى مَكروهِهَا.[١]

همانا براى سختى‌ها پايانى است كه هر كس به آن دچار شود، بايد به پايان آن برسد. پس براى انسان خردمند، زيبنده است كه هر گاه گرفتارى‌اى به او رسيد، كنار آن بيارامد تا زمان آن به سر آيد؛ چرا كه دفع كردن آن، پيش از سرآمدن‌

زمان آن، افزودن بر رنج آن است.

سختى‌ها چون برگشت‌ناپذيرند، ستيز كردن با آنها بى‌فايده و بلكه زيان‌آور خواهد بود. بنا بر اين، خِرد، حكم مى‌كند كه انسان «در برابر سختى‌ها» نَايستد؛ بلكه «در كنار سختى‌ها» قرار گيرد. قرار گرفتن «در كنار سختى‌ها» امكان مديريت كردن و مهار نمودن سختى‌ها را به وجود مى‌آورد؛ بر خلاف بى‌تابى كردن و در برابر سختى‌ها قرار گرفتن كه انسان را ناتوان مى‌سازد.

شخصى خدمت امام صادق (ع) مى‌رسد و از مصيبتى كه به آن دچار شده، شكايت مى‌كند. امام (ع) با استناد به همين اصل، وى را اين گونه راهنمايى مى‌كند كه: اگر صبر كنى، پاداش مى‌برى و اگر بى‌تابى كنى، باز هم آنچه خداوند مقدّر كرده، اتفاق مى‌افتد، در حالى كه تو گنه‌كارى.[٢] شخص ديگرى به نام مهران، به امام كاظم (ع) نامه مى‌نويسد و ايشان همين پاسخ را به وى مى‌دهد.[٣]

در همه اين موارد، روى اصل «برگشت‌ناپذيرى» تكيه شده و بيان شده كه همان گونه كه آمدن آنها به اختيار ما نيست، برطرف شدن آنها نيز به اختيار ما نخواهد بود.

[١]. تاريخ دمشق، ج ٤٢، ص ٥١٤؛ المناقب، خوارزمى، ص ٣٦٤، ح ٣٨٠؛ كنز العمّال، ج ٣، ص ٧٥٢، ح ٨٦٥٧.

[٢].

أَمَا إِنَّكَ إِنْ تَصْبِرْ تُؤْجَرْ، وَ إِلَّا تَصْبِرْ يَمْضِ عَلَيْكَ قَدَرُ اللهِ الَّذِي قَدَّرَ عَلَيْكَ وَ أَنْتَ مَأْزُورٌ ( الكافى، ج ٣، ص ٢٢٥؛ مشكاة الانوار، ص ٢٧٩).

[٣].

اصْبِرْ تُؤْجَرْ؛ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تَصْبِرْ لَمْ تُؤْجَرْ وَ لَمْ تُرَدَّ قَضَاءَ اللهِ‌ ( مشكاة الأنوار، ص ٢١؛ بحار الأنوار، ج ٧٠، ص ١٨٤).