امام على (ع) نيز به كميل به زياد سفارش مى‌كند كه به خانواده‌ات فرمان بده كه روزها در پى كسب خصلت‌هاى والاى انسانى بروند، و شبانگاهان، در پى رفع نيازهاى خُفتگان.[١]

حدّ مسئوليت‌

راه بازداشتن خانواده از دوزخ و تربيت معنوى آنان نيز آن است كه دانش صحيح اسلامى به آنان آموزش داده شود تا آنچه را خير است فراگيرند[٢] و آداب دينى به‌

آنان آموخته شود[٣] تا به درستى عمل كنند، و آنان را به آنچه خداوند متعال دوست دارد، واداريم و از آنچه خداوند از آن خوش ندارد، بازداريم.[٤] البته اين، مسئوليتى بزرگ است. به همين جهت، اين مسئوليت، بر مردانْ گران آمد. حتّى برخى به گريه نشستند و گفتند كه ما از حفظ خود ناتوانيم! اكنون مسئوليت خانواده‌مان نيز بر عهده ما نهاده شده است.

پيامبر خدا (ص) حدود اين مسئوليت را بيان كرده، فرمود: «براى تو همين كافى است كه به آنچه خودت را بدان فرمان مى‌دهى، آنان را نيز فرمان دهى، و از آنچه كه خودت را نهى مى‌كنى، آنان را نيز از آن نهى كنى».[٥]

[١].

يا كُمَيلُ، مُر أهلَكَ أن يَروحوا في كَسبِ المَكارِمِ، ويُدلِجوا في حاجَةِ مَن هُوَ نائِمٌ‌ ( نهج البلاغة، حكمت ٢٥٧؛ إرشاد القلوب، ص ١٣٨؛ بحار الأنوار، ج ١، ص ٢٢٣، ح ١٠).

[٢]. امام على( ع):

عَلِّمُوا أَنفُسَكُم وَ أهليِكُمُ الخَيرَ ؛ به خود و خانواده‌تان، خوبى‌ها را بياموزيد( المستدرك على الصحيحين، ج ٢، ص ٥٣٦، ح ٣٨٢٦؛ شعب الإيمان، ج ٦، ص ٤١١، ح ٨٧٠٤؛ كنز العمّال، ج ٢، ص ٥٣٩، ح ٤٦٧٦؛ دعائم الإسلام، ج ١، ص ٨٢).

[٣]. امام على( ع)- در باره اين گفتار خداى تعالى: قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً-:

عَلِّمُوهُم وَ أدِّبوُهُم‌ ؛ به آنان علم و ادب بياموزيد( مسند ابن المبارك، ص ١٦٣، ح ١٩٠؛ تفسير الطبرى، ج ١٤، ص ١٦٥؛ زاد المسير، ج ٨، ص ٥٤؛ كنز العمّال، ج ٢، ص ٥٣٩، ح ٤٦٧٦).

[٤]. هنگامى كه پيامبر خدا( ص) اين آيه را تلاوت كرد: قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً، اصحاب گفتند: اى پيامبر خدا! چگونه خانواده‌مان را از آتش حفظ كنيم؟ فرمود:« آنان را به آنچه خدا دوست مى‌دارد، بخوانيد، و از آنچه خدا ناخوش مى‌دارد، نهى‌شان كنيد»( الدرّ المنثور، ج ٨، ص ٢٢٥).

[٥]. امام صادق( ع):

لَمّا نَزَلَت هذِهِ الآيَةُ: يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ قُواْ أَنفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ نَارًا جَلَسَ رَجُلٌ مِنَ المُسلِمينَ يَبكي وقالَ: أنا عَجَزتُ عَن نَفسي، كُلِّفتُ أهلي! فَقالَ رَسولُ اللّه( ص): حَسبُكَ أن تَأمُرَهُم بِما تَأمُرُ بِهِ نَفسَكَ، وتَنهاهُم عَمّا تَنهى عَنهُ نَفسَك‌ ( الكافى، ج ٥، ص ٦٢، ح ١؛ تهذيب الأحكام، ج ٦، ص ١٧٩، ح ٣٦٤؛ تنبيه الخواطر، ج ٢، ص ١٢٤؛ مكارم الأخلاق، ج ١، ص ٤٦٨، ح ١٦٠٠، مشكاة الأنوار، ص ١٠٢، ح ٢٢٦؛ بحار الأنوار، ج ١٠٠، ص ٩٢، ح ٨٣).