شريعت در آينه معرفت - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ٤١٣ - توحش طبعى و تمدن فطرى

استفاده از ديگران نمى انديشند , بلكه به تعبير قرآن كريم اين گروه از حيوانات نيز گمراهترند اگر حيوان در استفاده از ديگر حيوانات به پاره كردن و دريدن يك يا چند حيوان بسنده مى كند , اين گروه در مراحل رشد و توسعه خود به استثمار يك منطقه بسنده نكرده و به حريم ديگر كشورها تجاوز كرده و بر قاره ها تسلط پيدا مى كند

دسته دوم كسانى هستند كه توحش بالطبع خود را تا حدودى تعديل كرده و نوعى از استخدام متقابل را در محدوده حيات حيوانى مى پذيرند , اين گروه گرچه چون درندگان جنگل نيستند , و همانند برخى از حشرات و يا حيوانات ديگر به زندگى جمعى مى پردازند , ليكن حيات آنها از حدود حيات حيوانى تجاوز نمى كند , افراد اين دسته , از يك زندگى عقلى سالم كه ناظر به براهين متقن در باب خدا و اسماء حسنى و صفات علياى او و يا فرشتگان , و وحى و عصمت و معجزات و كرامات انبياء و اولياء است بى بهره اند , آنها نه به ابديت مى انديشند و نه تلاشى ابدى دارند

دسته سوم كسانى هستند كه براى تامين كمالات عقلى و اغراض فطرى خود به زندگى اجتماعى روى مى آورند , تلاش اين دسته در اين است كه با رعايت قوانين الهى و با عمل به آنچه كه از طريق وحى آسمانى در دسترس آنها قرار گرفته است به سعادت ابدى بار يابند

افراد دسته سوم نيز مراتبى دارند :

گروهى از آنها اهل استخدام متقابلند , عمل اين گروه كه عدل و احسان متقابل است بى شباهت با رفتار دسته دوم نيست ولى در انگيزه و هدف و نوع كار اختلاف دارند

گروهى ديگر تلاش و كوششان در نقطه مقابل دسته اول