شريعت در آينه معرفت - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ٣١٨ - نقد نسبيت

كه در خيال و ذهن آدمى ممكن است رسم كند در روانكاوى و مطرح شده و مورد بحث و گفتگو قرار مى گيرد اين ابعاد و حيثيات مختلف ماهوى و يا مفهومى كه هر يك زمينه ساز علم و يا مسائل علمى مختلفى مى باشد عليرغم تكثر ذهنى , در خارج به يك وجود واحد موجود بوده و ممتاز از يكديگر نمى باشند , پس به هر مقدار كه تمايزات مفهومى دورى و جدايى مسائل و علوم را موجب شود , در متن خارج , آن كثرت به وحدت تبديل شده و آن جدايى ذهنى كه يك امتياز مصنوعى است به نزديكى و ارتباط طبيعى مى انجامد , يعنى علوم مختلف عليرغم كثرت علمى , داراى ارتباطى حقيقى و واقعى هستند و از اينرو امكان درهم رفتن و ترابط آنها همواره موجود و واقعى است

پاسخ استدلال مزبور اين است كه وحدت حقيقى جهان امر مسلمى است كه در عرفان آن را بر اساس وحدت فيض منبسط و در فلسفه بر اساس قاعده الواحد اثبات مى نمايد

آنچه كه مطابق قاعده[ الواحد] به مصداق[ و ما امرنا الا واحده

]	قمر ٥٠ از خداوند متعال صادر مى شود , بدانگونه كه در عرفان يا حكمت

متعاليه تبيين مى گردد يك واحد عددى نيست بلكه واحد به وحدت حقه ظليه است كه از واحد به وحدت حقه حقيقى صادر يا ظاهر مى گردد ولكن به مفاد اين قاعده وحدت فراگير و گسترده صادر اول نه تنها همه علوم بلكه هر عالم و معلومى را نيز در بر مى گيرد , آنهم به گونه اى كه همگى از يك وحدت حقيقى برخوردار مى باشند , و وحدت غير از اتحاد و اتحاد مغاير با ترابط است يعنى در وحدت واقعى نه تنها سخن از ترابط نيست كه مجال اتحاد نيز