نام اصلى او است، پدرش محض اينكه از ملازمان سعد بن زنگى بود او را (كه در زمان سعد متولد گرديد) بسعدى موسوم داشت. نگارنده قول ذريعه را كه مصلح الدين بن عبد اللّه بودن است تأييد مينمايد با وجود اين، اينگونه اختلافات كثير التداول بوده و نوعا دليل مغايرت نميباشد و بهرحال، مشو احول مستى جز يكى نيست، بهتر از تحقيق اسم، شرح حال مسمّى است.

سعدى شيرازى از اكابر شعراى نامدار، فصحاى عالى‌مقدار، از اعاظم صوفيّه و عرفا، در كمالات صورى و معنوى وحيد زمان خود، مراتب فصاحت و بلاغت و مزاياى اخلاقى او از كثرت وضوح و عيان محتاج بوصف و بيان نميباشد بلكه اساتيد فنّ او را يكى از اركان اربعه فصاحت و بلاغت و سخنورى دانند كه سه ديگر نيز عبارتند از فردوسى و انورى و نظامى. در كلمات بعضى از اجلّه، او را بلبل هزارداستان و ديوانش را نمكدان شعرا گويند. كتاب گلستان و بوستان او بارها در ايران و غيره چاپ شده، باكثر زبانهاى اروپائى ترجمه گرديده و شرحهاى بسيارى بدانها نوشته شده است. ديگر آثار قلمى او از بدايع، ترجيعات، طيّبات، رباعيّات، غزليّات، ملمّعات، مثنويّات و قصائد عربى و پارسى و غير آنها شاهد صدق مدّعا مى‌باشند و همه آنها در يكجا نيز بنام كليّات سعدى چاپ شده‌اند.

سعدى بعد از طى ايّام طفوليّت نخست در شيراز بتحصيل مقدمات متداوله پرداخت، پس ببغداد رفته علوم ظاهرى را از ابن الجوزى و فنون طريقت را از شيخ شهاب الدين سهروردى و شيخ عبد القادر گيلانى اخذ كرد. بنوشته آثار عجم و مجالس المؤمنين، هنگامى كه شيخ صفى الدين اردبيلى بشيراز رفته بوده سعدى بخدمت او رفت و باشاره او در سلك اهل سلوك درآمد، چهارده مرتبه با پاى پياده بزيارت بيت اللّه الحرام مشرّف گرديد. بالجملة سى سال از ادوار زندگانى خود را در تحصيل علم و ادب و معارف حقّه مصروف داشت، سى سال نيز در جهاد و خدمات لشكرى و سياحت بلاد صرف نمود.

بسيارى از اكابر و مشايخ را ديده است، در روم با ملاى رومى ملاقات كرد، امير خسرو دهلوى هم در دهلى هند ميزبانيش نمود و تحسينش كرد تا بسومنات رسيد، محض خدمت‌