ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ١٥٨ - شاطبى قاسم بن فيرة بن ابى القاسم
قرائت و تجويد، در تفسير و حديث و نحو و لغت و علوم عربيّه يگانه دهر و استاد اهل عصر خود بشمار ميرفت، در تعبير خواب نيز دستى توانا داشت، با اينكه اعمى و از هردو چشم نابينا بوده است از كثرت ذكاوت و فطانت تمامى حركات و اقوال و افعال و رفتار و گفتار خود را طورى مىنمود كه حاضرين مجلس او اصلا ملتفت نميشدند و حقيقت امر معلومشان نمىگرديد. شاطبى محفوظات بسيارى داشت، صحيح بخارى، صحيح مسلم، موطأ مالك را پيش او خوانده و اغلاط نسخهها را از حفظ او تصحيح مينمودند، او نيز در هرمبحثى دقائق و نكات بسيار راجع بهمان مبحث را املا ميكرد. علاوه بر مراتب علميّه بسيار زاهد و صالح و متّقى و داراى اخلاق حميده بود، بدون ضرورت حرف نميزد، از مرضهاى بسيار سخت اصلا شكايت نميكرد، بدون طهارت قرائت نمىنمود، در مجلس قرائت با كمال وقار و متانت مىنشست و از آثار قلمى او است:
١- تتمة الحرز ٢- حرز الامانى و وجه التهانى، قصيدهايست لاميه در تجويد كه بنوشته كشف الظّنون بيكهزار و يكصد و هفتاد و سه بيت، يا بنوشته روضات بيكهزار و سيصد و بيست بيت مشتمل، همه آنها در يك وزن و قافيه، بشاطبيّه يا قصيده شاطبيّه معروف، تمامى مسائل تجويد را حاوى و داراى رموز و دقائق بسيارى ميباشد كه در همه آنها مبتكر بوده و پيش از او كسى پيرامون آنها نگرديده است. علّامه سخاوى سالف الترجمة و جمعى از افاضل هرعصرى شرحهاى بسيارى بر آن نوشتهاند. ابن خلّكان گويد تصور نميكنم كه كسى در اين اسلوب بر وى سبقت گرفته باشد و اين قصيده در مصر و هند با چندين شرح چاپ سنگى شده و اوّل آن اين است:
بدأت ببسم اللّه فى النظم اولا |
تبارك رحمانا رحيما و موئلا |
|
و ثنيت صلى اللّه ربى على الرضى |
محمد المهدى الى الناس مرسلا |
|