و مورد تجليل مشايخ بود. گويند هيچ‌كس بى‌دانستن مسائل اين كتاب شايسته فتوى و قضاوت نميشود، در اين كتاب فقط دو مسئله قياس و استحسان را مذكور داشته و ظاهر اين جمله كه در كشف الظّنون گفته آنكه، در تمامى مسائل آن كتاب غير از اين دو مسئله، با رأى و اجتهاد و نظر خود فتوى داده است. اين كتاب در هند و قاهره چاپ شده و شرحهاى بسيارى بر آن نوشته‌اند ٢- الجامع الكبير كه نيز در فقه حنفى بوده و شرحهاى بسيارى نوشته‌اند ٣- الحجج در حديث كه در هند چاپ شده است ٤- الزيادات در فروع حنفيه ٥- زيادة الزيادات نيز در فروع حنفيه است ٦- السير الكبير ٧- المبسوط در فقه حنفى ٨- الموطأ كه در هند چاپ شده است و نسخه‌هاى اكثر اين كتابها در كتابخانه خديويّه مصر و بعضى ديگر نيز در خزانه ايا صوفياى استانبول موجود است. ولادت شيبانى بسال يكصد و سى و دويم در واسط، وفات او بسال يكصد و هشتاد و هفتم يا نهم هجرت در قريه رنبويه نامى از ديهات رى واقع شد، كسائى نيز در همان روز در رى درگذشت اينك هرون الرشيد ميگفته است كه فقه و علم عربيّه در خاك رى دفن شدند.

(كف و ص ٢٦ ج ٢ كا و ١٤٣ ج ٢ ع و ١١٦٢ مط و ١٧٢ ج ٢ تاريخ بغداد)

شيبانى محمد بن عبد اللّه بن محمد بن عبيد اللّه بن بهلول‌

- كوفىّ الاصل، ابو المفضّل الكنية، شيبانىّ النّسبة، كه نسب او با يازده واسطه بذهل بن شيبان موصول ميشود. از مشاهير محدّثين اماميّه ميباشد كه براى استماع حديث مسافرتها كرده و تأليفاتى نمود، در بدايت حال در نقل حديث اهتمام داشته كه از هركسى نقل نكرده باشد ولى عاقبت مختلط الحديث شد و با مسامحه و بى‌مبالاتى گذراند اينك فى مابين اكثر علماى رجال مورد قدح و طعن شده و روايات او را مردود دارند. در تاريخ بغداد نيز گويد: محمد بن عبد اللّه ببغداد آمده، از محمد بن جرير طبرى، محمد بن عباس يزيدى و گروه بسيارى از مصريّين و شاميّين و غير ايشان روايت كرده و كثير التّخليط بود، غرائب حديث را نيز روايت نموده و احاديثى موافق مذهب رافضيّه وضع كرده و در مسجد شرقيه املا ميكرده است. وى در بيست و نهم ربيع الاخر سال سيصد و هشتاد و هفت هجرت در بغداد جان داد. (ص ١٥٤ ج ١ نى و ٤٦٦ ج ٥ تاريخ بغداد و كتب رجاليه)