شيخ اجلّ افقه محمد، ملقّب بشمس الدين، مكنّى بابو عبد اللّه ابن مكّى ابن محمد بن حامد بن احمد، دمشقى نبطى عاملى جزينى، معروف بشهيد و شيخ شهيد، از اكابر علماى اماميّه و اعاظم فقها و مجتهدين اثنى عشريّه ميباشد كه عالمى است عامل فقيه كامل محدّث ثقة و رجالى اصولى اديب شاعر ماهر محقّق مدقّق، در كلمات اجلّه بعلّامه و شيخ الطّائفة و امام الفقه و كهف الشيعة و و علم الشّريعة و جامع علوم عقليّه و نقليّه بودن و مانند اينها موصوف، فقيه على الاطلاق و بعد از محقّق اوّل (صاحب شرايع) افقه فقهاى آفاق، در حدود و قواعد فقهيّه متفرّد و نخستين كسى است از علماى اماميّه كه بلقب شهيد ملقّب بوده و كتب فقهيّه را از نقل اقوال عامّه مهذب نموده است.

شهيد مراتب علميّه را بالاجمال از تلامذه علّامه حلّى اخذ نمود، بسال هفتصد و پنجاه و يكم هجرت در حدود هفده سالگى از فخر المحقّقين ابن علّامه، يك سال بعد از آن، از ابن نما و سيد عميد الدين خواهرزاده علّامه يك سال بعد از آن نيز از ابن معيه اجازه داشته، از قطب الدين رازى و سيد ضياء الدين برادر سيد عميد الدين مذكور و ديگر اكابر وقت نيز اجازه داشته و اغلب اجازات علماى حقّه نيز بدو منتهى ميگردد، بلكه شهيد، مرويّات و مصنّفات عامّه را نيز از چهل تن از اكابر علما و محدّثين و مشايخ ايشان كه در مكّه و مدينه و مصر و شام و بغداد و بيت المقدس بوده‌اند روايت ميكند.

بالجملة موافق نوشته بعضى از اجلّه، بعد از تأمّل در مدت عمر شهيد كه پنجاه و

[١]- شهيد- در اصطلاح فقهاى اماميه، در صورت اطلاق و نبودن قرينه يا در جائيكه مقيد بلفظ اول باشد عبارت از محمد بن مكى است كه بعنوان شهيد اول مذكور است و در جائيكه غير او را اراده نمايند با قرينه ذكر كنند. بفرموده تنقيح المقال (برخلاف اصطلاح مشهورى) در صورت نبودن قرينه محمد بن مكى مذكور و يحيى صاحب ديلم بوده و در جائيكه مقيد بثانى نمايند شيخ زين الدين است (كه بعنوان شهيد ثانى خواهد آمد) و شرح حال يحيى مذكور نيز بعنوان صاحب الديلم نوشته خواهد شد.