فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩٦ - نقش زمان و مكان در استنباط آیت الله جعفر سبحانى
ششم: تأثير زمان و مكان در تفسير قرآن كريم
تأثير زمان ومكان منحصر به تأثير آن در استنباط احكام شرعى نيست، بلكه به حوزه تفسير قرآن هم سرايت مىكند. زيرا قرآن كريم داراى افقهاى بى انتهايى است كه به تدريج يكى پس از ديگرى آشكار مىشوند. قرآن به گونهاى است كه امام رضا(ع) در پاسخ فردى كه پرسيد: چرا هر چه قرآن نشر و تدريس مىشود، تنها بر لطافت آن افزوده مىشود؟! حضرت در پاسخ فرمود:
«انّ اللّه تعالى لم يجعله لزمان دون زمان، ولالناس دون ناسٍ فهو في كلّ زمان جديد و عند كلّ قوم غضّ إلى يوم القيامة»؛ (٧٦)
خداوند قرآن را براى زمان و يا مردم خاصى قرار نداده است. از اين رو قرآن در هرزمانى جديد و تا روز قيامت براى هر قومى داراى لطافت است.
همچنان كه ملاحظه مىشود، امام رضا(ع) در اين حديث فقط به موضوع جاودانگى قرآن اشاره نكرده، بلكه به رمز جاودانگى و لطافت دائمى آن كه هيچ گاه غبار كهنگى و پژمردگى روى آن نمىنشيند نيز اشاره كرده است.
گويى قرآن نسخه دوم جهان گسترده طبيعت است كه جستجو در آن و كشف حقايق و اسرار آن، چيزى را براى انسان جز اعتراف به اين كه در ابتداى راه، كمين گاههاى عجيبى در ژرفاى آن است به ارمغان نمىآورد؛ زيرا قرآن نيز چنين است كه نمىتوان به همه حقايق و اسرار آن پى برد. چون از جانب خدايى نازل شده كه نهايتى ندارد و نمىتوان آن را به حدود و ابعادى محدود كرد. بنابراين بديهى است كه پرتوى از انوارش در كتابش نيز موجود باشد و خود كتاب اثبات كند كه از جانب اوست؛ يعنى درون آن چيزيهايى باشد كه نشان دهد كتابى آسمانى است نه ساخته دست بشر، و تا زمانى كه خدا بخواهد جاودانه خواهد ماند.
پيامبر اسلام(ص) اوّلين كسى است كه انديشه بشر را به اين ويژگى توجه داد و بيان كرد كه اين ويژگى از مهمترين ويژگىهاى قرآن است. آنجا كه در وصف قرآن كريم مىفرمايد:
(٧٦) البرهان فى تفسير القرآن، ج١، ص٢٨.