٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩٦ - نقش زمان و مكان در استنباط آیت الله جعفر سبحانى

ششم: تأثير زمان و مكان در تفسير قرآن كريم

تأثير زمان ومكان منحصر به تأثير آن در استنباط احكام شرعى نيست، بلكه به حوزه تفسير قرآن هم سرايت مى‌كند. زيرا قرآن كريم داراى افقهاى بى انتهايى است كه به تدريج يكى پس از ديگرى آشكار مى‌شوند. قرآن به گونه‌اى است كه امام رضا(ع) در پاسخ فردى كه پرسيد: چرا هر چه قرآن نشر و تدريس مى‌شود، تنها بر لطافت آن افزوده مى‌شود؟! حضرت در پاسخ فرمود:

«انّ اللّه‌ تعالى لم يجعله لزمان دون زمان، ولالناس دون ناسٍ فهو في كلّ زمان جديد و عند كلّ قوم غضّ إلى يوم القيامة»؛ (٧٦)

خداوند قرآن را براى زمان و يا مردم خاصى قرار نداده است. از اين رو قرآن در هرزمانى جديد و تا روز قيامت براى هر قومى داراى لطافت است.

همچنان كه ملاحظه مى‌شود، امام رضا(ع) در اين حديث فقط به موضوع جاودانگى قرآن اشاره نكرده، بلكه به رمز جاودانگى و لطافت دائمى آن كه هيچ گاه غبار كهنگى و پژمردگى روى آن نمى‌نشيند نيز اشاره كرده است.

گويى قرآن نسخه دوم جهان گسترده طبيعت است كه جستجو در آن و كشف حقايق و اسرار آن، چيزى را براى انسان جز اعتراف به اين كه در ابتداى راه، كمين گاه‌هاى عجيبى در ژرفاى آن است به ارمغان نمى‌آورد؛ زيرا قرآن نيز چنين است كه نمى‌توان به همه حقايق و اسرار آن پى برد. چون از جانب خدايى نازل شده كه نهايتى ندارد و نمى‌توان آن را به حدود و ابعادى محدود كرد. بنابراين بديهى است كه پرتوى از انوارش در كتابش نيز موجود باشد و خود كتاب اثبات كند كه از جانب اوست؛ يعنى درون آن چيزيهايى باشد كه نشان دهد كتابى آسمانى است نه ساخته دست بشر، و تا زمانى كه خدا بخواهد جاودانه خواهد ماند.

پيامبر اسلام(ص) اوّلين كسى است كه انديشه بشر را به اين ويژگى توجه داد و بيان كرد كه اين ويژگى از مهمترين ويژگى‌هاى قرآن است. آنجا كه در وصف قرآن كريم مى‌فرمايد:


(٧٦) البرهان فى تفسير القرآن، ج١، ص٢٨.