فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢١٥ - باز هم رؤيت هلال با چشم مسلّح رضا مختارى
براى وضوح بيشتر مطلب، در اينجا سخن تعدادى از اهل فن را نقل مىكنيم:
ـ اگر سنّ ماه حداقل ٨ ساعت نباشد، هلال قابل رؤيت تشكيل نمىشود و كمترين سنّ هلال براى رؤيت با چشم مسلّح در حدود ١٢ ساعت است. از طرفى در رصد هلال با چشم غير مسلّح نيز نتايج رتبه دار جهانى براى كميته سنّ هلال، در حدود ١٨ ساعت ثبت شده است. لذا... هلالهاى با سنّ بالاتر از ١٨ ساعت ـ به شرط نبودن موانعى همچون ابر يا آلودگى هوا ـ با چشم عادى قابل رؤيت است. (١٣)
ـ چنانچه ارتفاع ماه حدود ٥/٧ درجه، مكث آن حوالى ٣٥ دقيقه، فاصله زاويهاى حدود ٥/٨ درجه(زمين مركزى) عرض آن شمالى، و ديگر شرايط رصدى نيز مناسب باشد، به شرط برخوردارى از هواى تميز و افق باز، تازه اين گونه هلال را با چشم مسلّح مىتوان مشاهده كرد. امّا اگر فاصله زاويهاى ٥/٩ درجه، ارتفاع ماه بيش از ٩ درجه، مكث آن بالاى ٤٥ دقيقه، و ساير شرايط رصدى مساعد باشد، در صورت وجود هواى تميز و بدون مانع، هلال با چشم غير مسلّح قابل رؤيت خواهد بود. (١٤)
ـ الگوى روشنايى ماه(يعنى مرئى بودن هلال) مستلزم محاسبات پيچيدهاى در حوزههاى مكانيك سماوى و روشهاى جوّى و اختر فيزيكى است... اوّلين گام آن است كه ابتدا معيار عدم رؤيت(نامرئى بودن) را به دست آوريم. پس از آن، دسترسى به معيار واقعى سادهتر خواهد بود.
پيشگويى مرئى بودن ماه نو بسيار مشكل است... هدف ما... اين بود كه ميزان خطا در مشاهده ماه نو، با بهره مندى از روشهاى جديد اختر فيزيكى... كاهش يابد.
روشهاى متعددى براى پيشگويى اوّلين رؤيت هلال وجوددارد. از بيش از ٥٠٠٠ سال قبل به اين طرف، تقريباً همه تمدنهاى بشرى ـ از بابلىها گرفته تا به
(١٣) تحقيقات اسلامى، شماره پيشگفته، ص٧٦.
(١٤) همان، ص١٢٦.