أوّل الشهر بحسب البراهين القطعية الهيئوية عبارة عن خروج القمر عن تحت الشعاع و بروزه في الأُفق... و هذا من الأُمور التكوينيّة في الحركات الدوريّة للكرات. و الخروج عن تحت الشعاع و البروز في الأُفق لايؤثّر فيه اختلاف الأُفق مطلقاً... . (٩)

اوّلاً، چنان كه گذشت «ماه» چهار معنى و اصطلاح دارد، و در هيچ يك از آنها اوّل ماه به معناى خروج قمر از تحت الشعاع و بروز آن در افق، نيست تا ماه در كلام شارع را بر آن حمل كنيم.

ثانياً، اين كه تعبّد در تكوينيات وجهى ندارد، درست نيست، زيرا:

مانعى ندارد كه تعريف امور تكوينى را از بيان شارع استفاده كنيم، خصوصاً اگر اين امور حقايق عرفى باشد كه وضع و اعتبار عرفى در آنها يا در تعريف آنها دخالت داشته باشد. بسيارى از امور تكوينى، موضوع يا متعلق احكام شرعى واقع شده و شارع مقدس به تعريف و اندازه‌گيرى آنها پرداخته است و مدار فقه بر همين تعاريف مى‌چرخد.

نمونه اين تعاريف شرعى را در اوزان و مقاديرى از قبيل كرّ، رطل، درهم و دينار و در اوقاتى مانند وقت زوال، غروب، فجر، و در پديده هايى مانند حيض و اوصاف و مدت و اقلّ و اكثر ايّام آن و سنّ يائسگى و نشانه‌هاى بلوغ در بسيارى از ابواب فقه مى‌بينيم. هيچ فقيهى در استفاده از اين تعاريف، به ادّعاى اين كه پديده‌هاى تكوينى است و تعبّد در آنها راه ندارد، اشكال نكرده است. كاربرد تعاريف شرعى امور تكوينى، نه تنها در فقه با هيچ اشكالى روبه رو نيست، بلكه بر عكس، اين تعاريف شرعى مبناى عمل و ضابطه‌مند شدن و دقّت يافتن اين مفاهيم حتى نزد عرف شده است.

براى تعاريف شرعى از امور تكوينى يكى از اين دو محمل و دو تفسير وجود دارد:

(٩) رؤيت هلال، ج٢، ص١١٥٠.