كالاها وخدمات نسبت به نرخ رشد پول بيشتر شود، ارزش مبادله‌اى پول بيشتر خواهد شد. به عكس هر چه نرخ رشد كالاها و خدمات نسبت به نرخ رشد پول كاهش يابد، ارزش مبادله‌اى پول كمتر مى‌شود.

دو.از آنچه گذشت روشن مى‌گردد كه نقش دولت‌ها در به وجود آمدن پول كاغذى، اعتبار اصل ارزش مبادله اى آن و... بسيار ضعيف بود. نقش دولت ها براى اين كه پول كاغذى به طور كامل جايگزين پول فلزى گردد، درحد پيشنهاد دهنده به عرف و عقلا بود،و در صورتى كه عقلا آن رامى‌پذيرفتند، پول كاغذى وارد مبادلات مى‌شد. اگر چه در غالب اوقات پيشنهاد دولت ها همراه با زور واجبار بود، ولى تحميل دولت بدون قبول و پذيرش عقلا راه به جايى نمى‌برد. چنان كه وقايع تاريخى پول كاغذى شاهد و گواه قطعى براين مدعاست! جهت پرهيز از طولانى شدن بحث، از وارد شدن در اين ميدان خوددارى مى‌كنيم .

بنابر اين نقش اصلى را در تحولات پول كاغذى عرف و عقلا داشتند، نه دولت‌ها.

عقلا براى برطرف كردن مشكلات مبادلات خود وانجام آن به سهل ترين و كم هزينه ترين صورت، به طور دايم در تلاش هستند. ثمره اين تلاش بعد از پول كاغذى، پولى است كه به نام «پول تحريرى» وارد عرصه مبادلات شده است كه هيچ گونه ماده فيزيكى نداشته، و صرفاً داراى ارزش مبادله اى اعتبارى عام مى‌باشد و دربسيارى از كشورها تا حد ٩٠ درصدحجم مبادلات با اين نوع وسيله مبادله انجام مى‌گيرد. (١٩)

بنا بر آنچه گفته آمد، تفاوت هاى اساسى پول تحريرى با پول كاغذى و اسكناس بدين شرح است:

١ـ درصورتى كه تقاضاى وام جديد به وجود نيايد ووام ها و اعتبارات پرداخت شده، پس از سررسيد تمديد نگردد، پول تحريرى، خود به خود، محو ونا بود مى‌شود.به عنوان

(١٩) تبيين ماهيت «پول تحريرى» در مقاله «پول امروز، مثلى يا قيمى يا ماهيت سوم» مجله فقه اهل بيت، ش١٤ سال چهارم، ص١١٥ آمده است. لذا از بيان مجدد آن در اينجا خودارى مى شود و علاقه مندان به آن مقاله مراجعه كنند.