کاوش ها و چالش ها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٤٢ - ملاك تعيين حق ديدگاه حقوق طبيعى و حقوق پوزيتيويستى

عدالت هم سرايت مى‌كند و به عكس اگر ابهامى در مفهوم عدالت باشد به حق نيز سرايت مى‌كند.

ملاك تعيين حق: ديدگاه حقوق طبيعى و حقوق پوزيتيويستى

حال اين بحث پيش مى‌آيد كه حق هر كسى چگونه تعيين مى‌شود؟ اگر ثابت شد كه كسى حقى دارد، دادن آن حق و در كنارش اثبات تكليفى براى او مى‌شود عدالت؛ اما نقطه ابهام اين جا است كه اين حق ها چگونه ثابت مى‌شوند؟ يعنى از كجا بفهميم كه حق هر كسى چيست؟ چگونه و چه كسى بايد آن را تعيين كند؟ اين مسأله بسيار پيچيده است و تا آن جا كه بنده اطلاع دارم، على رغم تلاش هاى پى گير و بىوقفه اى كه در مراكز علمى و دانشگاهى و آكادميك جهان انجام مى‌شود، مكاتب مختلف حقوقى در اين زمينه كه ملاك حق چيست، و اين كه حق از كجا پيدا مى‌شود، هنوز به يك توافق نسبى هم نرسيده اند. البته از بين نظريات مختلف در اين زمينه، امروزه در محافل آكادميك و مجامع علمى و دانشگاهى، يك نظريه طرفداران زيادى دارد، اما اين بدان معنى نيست كه بحث تمام شده و به پايان رسيده و قضيه حل شده است، بلكه ابهام هنوز باقى است.

اجمالا در اين كه حق چيست و از كجا پيدا مى‌شود، مكاتب مختلفى در فلسفه حقوق و حقوق اساسى شكل گرفته است. از جمله آنها، مكتب حقوق طبيعى است. بر اساس اين مكتب است كه احياناً گفته مى‌شود، حق طبيعى اين شخص است كه اين كارها را بكند، يا حق حيات، حق آزادى و برخى حقوق ديگر، حق طبيعى هر انسان است. البته اين واژه از جمله موارد فرهنگ وارداتى غرب است كه جزو فرهنگ ما شده است، وگرنه در مفاهيم اسلامى، هيچ جا صحبت از «حق طبيعى» نيست؛ حتى در يك آيه يا يك حديث و