کاوش ها و چالش ها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٩ - مرورى بر مباحث پيشين
رابطه متقابل مردم و حكومت (٢)
مرورى بر مباحث پيشين
در جلسه قبلى كه بحث حقوق و تكاليف متقابل مردم و حكومت مطرح شد، مقدمه كوتاهى در اين زمينه بيان كرديم. اشاره شد كه حق و تكليف از دو جهت با هم تقابل و تضايف دارند. گفتيم يك رابطه بين حق و تكليف از آن جهت است كه وقتى حقى براى كسى ثابت شود، طبعاً اين حق عليه كس ديگرى است و اصلا مفهوم حق چنين چيزى را اقتضا مىكند؛ مثلاً اگر زن بر شوهر حق نفقه دارد، ملازم است با اين كه شوهر تكليف دارد كه نفقه زن را بپردازد. با اثبات حق براى يك طرف، براى طرف ديگر تكليف ثابت مىشود. اين يك نوع تضايف و تقابل بين حق و تكليف است؛ حق براى يك طرف، تكليف براى طرف ديگر. معناى دوم تلازم حق و تكليف اين شد كه وقتى در روابط اجتماعى، رابطه بين دو انسان، دو موجود ذى شعور، حقى براى كسى اثبات مىشود، در مقابل تكليفى هم بر عهده او گزارده مىشود. در تلازم از نوع اول، اثبات حق براى يك طرف، مستلزم اثبات تكليف براى طرف مقابل بود، اما در اين جا وقتى حقى براى كسى ثابت مىشود، براى همان فرد در كنارش تكليفى نيز ثابت مىشود؛ يعنى وقتى بهره اى مىگيرد، بايد بهره اى هم بدهد. در يك رابطه طرفينى نمىتوان فقط بهره گرفت و سودى به طرف مقابل نرساند. نمىشود از يك طرف فقط حق و از طرف ديگر فقط تكليف باشد. اگر الف بر ب حقى دارد، در كنار حقى كه دارد تكليفى هم در مقابل ب دارد كه بايد انجام