کاوش ها و چالش ها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٣٩

بايد بگويم كه تفسيرهاى مختلفى براى اين آيه گفته شده است. برخى گفته اند، منظور از اين كه رباخوار مثل كسى است كه شيطان او را مس كرده، اين است كه فرد رباخوار كم كم عقل اقتصادى خود را از دست مى‌دهد. همان گونه كه اگر كسى ديوانه شده باشد، نمى‌تواند درست فكر كند و مسايل را تجزيه و تحليل نمايد، انسان رباخوار نيز در تجزيه و تحليل مسايل اقتصاديش دچار خطا و اشتباه است. «يَتَخَبَّطُهُ» يعنى شيطان در اثر تماسى كه با او پيدا كرده، مغزش را معيوب نموده است. فكر غلط رباخوار را مى‌توان به هر منشأ شرّى، از جمله شيطان نسبت داد. البته شيطان را هم بايد متوجه باشيم كه مساوى با «ابليس» نيست. ابليس در واقع نام آن شيطانى است كه حضرت آدم و حوا را فريب داد، اما شيطان يك اسم عام است كه به هر شيطانى، به هر مبدأ شرّى، اعم از اِنسى يا جنّى اطلاق مى‌شود. ممكن است شيطانى كه با رباخوار تماس مى‌گيرد، انسانى باشد كه افكار غلط و «مُخبَّط» را به ذهن او القا مى‌كند. البته آنچه در متن آيه آمده اين است كه رباخوار را تشبيه به ديوانه و كسى كرده كه شيطان او را مسّ كرده است. به هر حال اين جا سؤال مى‌شود كه چرا قرآن اين تعبير را آورده است كه: «يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ»؟ آيا قرآن مى‌خواهد، بگويد كه شخص ديوانه در اثر تماس شيطان با او ديوانه مى‌شود؟ برخى گفته اند، بلى واقعاً شيطان با ديوانه تماس مى‌گيرد، منتها نحوه اين تماس و چگونگى تأثير آن در پيدايش جنون، براى ما ناشناخته است؛ نظير اين كه قرآن در سوره «ناس» اشاره مى‌كند كه شيطان در سينه هاى ما وسوسه مى‌كند: اَلَّذِى يُوَسْوِسُ فِى صُدُورِ النَّاسِ[١]. آيا ما واقعاً از اين وسوسه، چيزى در سينه خودمان احساس مى‌كنيم؟ در جنون هم شيطان با مغز و سيستم ادراكى فرد تماس پيدا مى‌كند ولى براى ما ناشناخته و نامحسوس است.