کاوش ها و چالش ها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٤٠ - تأمين مصالح معنوى، وظيفه حكومت و حق مردم در حكومت اسلامى
بايسته از عهده اين كار برآيد[١].
گونه ديگر كمك مردم به حكومت، كمك فكرى است؛ اين كه اگر جايى كارگزاران حكومت اشتباهى كردند به آنان يادآورى نموده و تذكر بدهند يا انتقاد كنند و يا اگر پيشنهادى داشته باشند، ارايه كنند. معناى «النصيحة لائمة المسلمين» كه در روايات آمده همين است.
امام على(عليه السلام) در جايى ديگر از نهج البلاغه، حقوق و وظايف متقابل مردم و رهبرى را اين گونه بيان مىفرمايد: اَيُّهَا النّاسُ اِنَّ لى عَلَيْكُمْ حقّاً و لَكُمْ عَلىَّ حقٌّ[٢]؛ اى مردم، براى من بر عهده شما و براى شما بر عهده من حقى واجب شده است. فَأَمّا حَقُّكُمْ عَلَىَّ فَالنَّصيحَةُ لَكُمْ وَ تَوفيرُ فِيْئِكُمْ عَلَيْكُمْ و تَعْليمُكُمْ كَيْلا تَجْهَلُوا وَ تَأءديبُكُمْ كَيْما تَعْلَمُوا؛ حق شما بر من آن است كه از خيرخواهى براى شما دريغ نورزم و بيت المال را ميان شما عادلانه تقسيم كنم، و شما را آموزش دهم تا بى سواد و نادان نباشيد، و شما را تربيت كنم تا راه و رسم زندگى را بدانيد. وَ اَمّا حَقّى عَلَيْكُمْ فَالْوَفاءُ بِالبَيْعَةِ وَ النَّصيحَةُ فِى الْمَشْهَدِ وَ الْمَغيبِ وَ الاِْجابَةُ حينَ اَدْعُوكُمْ وَ الطّاعَةُ حينَ آمُرُكُمْ؛ و اما حق من بر شما اين است كه به بيعت با من وفادار باشيد و در آشكار و نهان براى من خيرخواهى كنيد و هر گاه شما را فرا خواندم، اجابت نماييد و هر گاه به شما دستور و فرمانى دادم، از آن اطاعت كنيد.
پس تمام حقوق والى بر رعيت و رعيت بر والى به تأمين مصالح مادى و
[١] همان طور كه على(عليه السلام) در نهج البلاغه مىفرمايد: «وَلكِنْ مِنْ واجِبِ حُقُوقِ اللّهِ عَلى عِبادِهِ... اَلتَّعاوُنُ عَلى اِقامَةِ الْحَقِّ بَيْنَهُمْ وَ لَيْسَ امْرُؤٌ ـ وَ اِنْ عَظُمَتْ فِى الْحَقِّ مَنْزِلَتُهُ وَ تَقَدَّمَتْ فِى الدّينِ فَضيلَتُهُ ـ بِفَوْقِ أَنْ يُعانَ عَلى مَا حَمَّلَهُ اللّهُ مِنْ حَقِّهِ...»؛ يكى از واجبات الهى بر عهده بندگانش اين است كه ...يكديگر را در بر پا داشتن حق، يارى كنند. زيرا هيچ كس، هر چند قدر و ارزش او در حق بزرگ، و ارزش او در دين بيشتر باشد، بى نياز از اين نيست كه او را در انجام حق يارى رسانند...». [ر.ك: نهج البلاغه فيض الاسلام، خ ٢٠٧.] [٢] نهج البلاغه فيض الاسلام، خ ٣٤.