به اوّل كتاب ياد كرده بودم كه علم حال دانستن فريضه‌[٢] است و علم حال بر دو نوع است: يكى ظاهر و يكى باطن. آن‌كه ظاهر است آن است كه چون نماز گزاردن نمى‌دانى،[٣] بياموزى كه چگونه مى‌بايد گزاردن‌[٤] و اگر خريد و فروخت‌[٥] كردن‌[٦] نمى‌دانى، بياموزى. و آموختن يكى از روى شريعت است و يكى از روى معاملت كه بدانى كه بيع‌[٧] چگونه بايد كردن تا روا آيد[٨] كه بى‌رحمتى و بى‌نصيحتى اندر نيايد.

چه پدرم خواجه امام‌[٩] ابو بكر القلانسى- رحمة اللّه عليه-[١٠] [b ٢٠] چنين گفتى‌[١١] كه خواجه حكيم را[١٢] پرسيدند كه حلال پاك كدام است؟ گفت: آن‌كه شريعت نگويد كه نشايد و حقيقت نگويد كه نبايد، چنان‌كه كالايى كه قيمت وى ده درم بود به يازده درم بفروشى، شريعت نگويد كه نشايد، چه بيع درست بود و ليكن‌[١٣] حقيقت گويد كه نبايد، چه دو خصلت در وى به حاصل آيد، يكى بى‌رحمتى و ديگر بى‌نصيحتى. و رسول- ٧-[١٤] چنين‌[١٥] گفته است:[١٦]- «من لايرحم لايرحم». خطر بود كه به شومى‌

[١] -[] ازP افزوده شد.

[٢] - فرض.

[٣] - نماز خواهى كردن اگر نمى‌دانى.

[٤] - كردن.

[٥] -+ خواهى.

[٦] -+ اگر.

[٧] -+ و شرى.

[٨] -+ و يكى از روى معامله كه بيع كنى چنان.

[٩] -« امام» ندارد.

[١٠] - رحمة اللّه تعالى.

[١١] - گفت.

[١٢] -+ رحمة اللّه تعالى.

[١٣] -T :+« به».

[١٤] - صلى اللّه عليه و سلّم.

[١٥] -« چنين» ندارد.

[١٦] (*) عبارت مابين علامت دو ستاره*--*« من لايرحم ... گفت» ندارد.