در صلاة هم بايد معلوم باشد كه صلاة يوميه است يا صلاة آيات است يا قضاى نوافل مرتبه يا غير آن، چنانكه در روزه هم بعضى نوافل هست كه قول به قضاى آنهاست مثل سه روز در هر ماهى و هر گاه به عدد ايام اجير شود از ما فى الذمه مثل صد روزۀ.

ما فى الذمه، اعم از واجب و مندوب، باكى نيست كه نايب هم نيّت ما فى الذمه بكند به عرف عام كرده و لكن چون گاه است كه استيجار از عبادات احتياطى متوفى، باشد نه واجب لازم، در آنجا قصد اين كه عبادات لازمه است يا احتياطيه است (بنا بر اعتبار وجه) ملاحظه همۀ قيود ضرور مىشود نسبت به خصوص آنها. و لكن اظهر در نزد حقير، عدم وجوب است و قصد ما فى الذمه اعم از واجب و ندب، كافى است.

به هر حال در اصل عمل، نيت وجوب بر اجير بايد بشود. و آن منافات ندارد با مستحب بودن بر منوب عنه و چون نيت از باب تصديق است و نيت در نفس عمل خود، بايد با اذعان وجوب باشد بر خودش و در اين بين، تصور وجوب و ندب بر منوب عنه مىشود و آن منافات با نيت وجود خودش ندارد، بلكه در نيت تصديق صفت عبادت منوب عنه را مىتواند كرد، چون جهتين مختلفتين است تصديقين متنافيين مضر نيست و اجتماع نقيضين لازم نمىآيد.

٣٩٧- سؤال:

هر گاه كسى در ماه رمضان بيمار شود و در ماه شوال فوت شود، از براى او استيجار صوم و صلاة مىتوان كرد يا نه؟

جواب:

اما نماز را هر گاه به جا نياورده يا تقصيرى در آن كرده، بلى لازم است بر ولى او كه خود بكند يا استيجار كند، و اما روزه، پس اگر در ماه شوال متمكن شده بود از قضا و نكرده بود، قضاى آن نيز لازم است، و اما هر گاه متمكن نشده باشد از قضا، فوت شده باشد، پس قضا لازم نيست جزما، و لكن ظاهر مشهور، استحباب آن است و دليلى از براى آن نديدم و هر چند مىتوان در مستحبات مسامحه كرد و به فتواى مشهور اكتفا كرد، و لكن از بعضى اخبار منع بر مىآيد و شايد ترك آن احوط باشد.

٣٩٨- سؤال:

در صوم نيابتى هر گاه كسى نيت دارد كه فردا روزه بگيرد و در شب محتلم شد و بيدار نشد تا صبح، آن روز را روزه مىتواند بگيرد يا نه، با وجود وسعت