وجه صحيح ادا شده و توهّم اين كه لازم مىآيد وقف به حركت ضعيف است و اگر اين را ملاحظه كنيم، گاه است كه آيه را بايد از سر گرفت. پس در «صِرٰاطَ الَّذِينَ» مثلا هر گاه حرف «ذال» از مخرج ادا نشود، خود تدارك كند جايز است كه بگويد «الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ». و هم چنين در «الصِّرٰاطَ الْمُسْتَقِيمَ» هر گاه «سين» مستقيم از مخرج ادا نشود، همان كلمۀ «المستقيم» را تكرار كند، و اگر اكتفا نكنيم در اينجا بايد آيه را از سر گرفت، به جهت آن كه توهّم، يعنى وقف به حركت در كلمۀ «الصراط» و «اهدنا» هر دو لازم مىآيد.

٢٢٨- سؤال:

هر گاه مصلّى. در بين كلمه، به اعتبار آب دهن يا بلغم، قطع صدا و نفس نمود، كلمۀ مزبوره را تكرار نمايد، يا چون نفس باقى است كافى است؟

جواب:

همين كه تكلّم به كلمه، بر وجه صحيح مىشود، هر چند جهر، به سبب بلغم يا چيز ديگر به عمل نيايد، ظاهر اين است كه در مثل يك كلمه يا دو كلمه، مضر به نماز نباشد و تكرار واجب نباشد و اگر بعد از ازالۀ آن به تنحنح يا وجهى ديگر تكرار كند به قصد احتياط بهتر خواهد بود.

٢٢٩- سؤال:

كلمۀ «تعالى» را در «بحول اللّٰه تعالى» بايد گفت يا نه؟

جواب:

نمىگويم و حكم به بطلان نمىكنم اگر بگويند. و احوط، ترك آن است.

٢٣٠- سؤال:

طفل غير مكلّف، نيّت نماز و روزه را به چه نحو بكند؟

جواب:

آن چه را حقير در اين مسأله تحقيق كردهام بعد از اشكالات بسيار، از هر جهت از جهات، اين است كه عبادات صبى مميّز، شرعيه است و امر از براى او سنت است و قصد استحباب مىكند (هر چند در عبادات واجبه باشد) تقربا إلى اللّٰه، و ليكن چون عمدۀ مقصود در تكليف طفل، تمرين يعنى عادت دادن اوست تا بعد از بلوغ، امر بر او آسان باشد، لهذا بايد صورت نيّت مكلفين را هم تصور نمايد، يعنى اين نماز و روزه كه مكلّفها آن را مىكنند به اين نحو كه قصد مىكنند كه اين نماز يا روزه را مىكنم واجب تقربا إلى اللّٰه، من همان را مىكنم بر من سنّت است قربة إلى اللّٰه، پس وجوب آن براى اطفال، محض تصوّر است و نيّت از باب تصديق است كه اجير حج مندوب، تصور حجى كه سنّت است بر منوب عنه مىكند به قصد وجوب بر خود، تقربا إلى اللّٰه.