و اما آن كه مستحب نيست براى او، كسى است كه عاجز باشد از بيرون آمدن به سبب مرض يا فقر و عدم تمكن از بيرون آمدن، يا مانع ايشان مىشوند و با وجود وجوب هجرت، ترك آن از گناهان كبيره است و مستحق تعزير است از حاكم شرع.

٤٨٣- سؤال:

در صورتى كه جمعى از مسلمين در سر ثغور بلاد مسلمين سكنى داشته و در وقت توجه كفار به قتال مسلمين، بر ايشان راه داده و خود نيز به همراهى كفار به مقاتلۀ مسلمين اقدام مىنمايند، چون مسلمين ارادۀ دفع و مجاهدۀ كفار نمايند، ايشان راه را بر مسلمين گرفته، مانع از عبور كردن مىشوند آيا بر ايشان، حكم محارب جارى و حد محارب را مستحق مىباشند يا نه؟ و بر فرض استحقاق حد محارب، احدى را در اين باب مأذون فرمايند.

جواب:

جواب اين مسائل، پيش ظاهر شد.

٤٨٤- سؤال:

در صورتى كه پادشاه، حكم و مقرر فرمايد به نحوى كه الحال، حكم پادشاهى شرف صدور يافته است كه علما و فضلا تصديع نكشيده به امر مدافعه و مجاهده مشغول نگردند و خودشان را معاف دانند، در اين صورت اگر يكى از علما خواهد كه محض تحصيل ثواب و تحريص مسلمين در زمرۀ مجاهدين منسلك و متلبس به لباس اهل سلاح شود جايز است يا نه؟ و در اين صورت آيا از زىّ خود بيرون آمده و خلاف مروت كرده است يا نه؟ و كسى از علما كه خود بنفسه متوجه جهاد نگرديده، لكن در بلاد و امصار، مسلمين را تحريص و ترغيب بر جهاد مىنمايد، ثواب جهاد مىيابد يا نه؟

جواب:

بلى جايز است. و آن چه گفتهاند كه فقيه هر گاه متلبس به لباس جندى شود، منافات با مروت دارد در غير صورت قتال و دفاع مشروع است. كدام عالم از جناب امير المؤمنين (ع) بالاتر است كه اسلحه بر خود مىآراست و اقدام به جهاد مىنمود؟

و الدال على الخير كفاعله إن شاء اللّٰه.

٤٨٥- سؤال:

هر گاه اين جهاد و دفاع محتاج به اذن مجتهد عصر باشد، هر كس را كه لايق و قابل دانند مرخص و مأذون نمايند و متصدى شرعى نمايند كه مباشر عرف