اين كه بميرد، ديگر واجب نيست از براى او استيجار كردن حج، و اما هر گاه مأيوس نباشد از صحت و توانايى، پس وجوب استيجار بر او معلوم نيست، هر چند احوط است.

و امّا هر گاه حج، قبل از شكستگى و عجز در ذمۀ او مستقر نشده بود و در حال عجز و شكستگى، استطاعت به هم رسيده، پس هر گاه در اين وقت مأيوس نيست از عود صحت و توانايى، بر او استيجار واجب نيست. و اما هر گاه مأيوس باشد، در مسأله خلاف است و وجوب استيجار اشهر و احوط است و هر گاه اتفاق افتد كه من بعد صحت و توانايى عود كند و استطاعت باقى باشد، ثانيا خود حج كند و اگر عود نكند، بر او چيزى نيست و استيجار بعد موت هم براى او ضرور نيست. و اللّٰه العالم.

سؤال:

اگر كسى طواف نساء را فراموش كند و بعد از پنج شش روز به خاطرش آيد، چه كند؟ و، زن بر او حرام است يا نه؟

جواب:

ظاهر مشهور علما (بلكه ظاهرا خلافى نقل نشده، الّا از شيخ در تهذيب و علامه در منتهى) اين است كه جايز است كه نايب بگيرد، خواه ممكن باشد كه خود به جا آورد يا نه. و قول ديگر، آن است كه نايب گرفتن مشروط است به تعذّر، و اظهر قول مشهور است و احوط، قول آخر است و به هر حال در صورت تعذّر يا تعسر، نايب گرفتن كافى است و هر گاه قبل از آمدن طواف بميرد، ولىّ او قضا كند از براى او، يا نايبى بگيرد كه قضا كند و به هر حال، زن حلال نمىشود تا طواف به عمل آيد.

٤٢٦- سؤال:

هر گاه زيد، اجير شود از براى عمرو، كه در اين سال حج كند از براى مادر او، به مبلغ سى و پنج اشرفى، مشروط به اين كه در جميع راه، خدمت او را بكند مثل خدمت ساير عكّامها [١] و در هر يك از اماكن مشرفه دو مرتبه زيارت كند از براى مادر او، و در حين اجاره تقسيم كند اجرت را بر اعمال ثلثه، به اين طريق كه دوازده اشرفى در ازاى خدمت عكامى باشد و سه اشرفى در ازاى زيارات باشد و تتمه در ازاى حج باشد و ساير اخراجات راه، ذهابا و ايابا بر وجه معين در ذمۀ عمرو باشد و بعد از

[١]: عكام: با فتحه اول و تشديد دوم: كسى كه بار شتران ببندد: ساربان: مسئول امور مسافرتى بزرگان و پولداران.