ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٦٠ - در انسان جلوه هائى از صفات خدا وجود دارد ، لذا هر كه خود را شناخت پروردگارش را شناخت

ما در بارهء خدا هم ، چنين بينديشيم كه خوب ، خدا فيّاض است و بخلى هم ندارد ، پس اجراى فيض با ذات اقدس خداوندى توأم ميباشد . اگر با چنين تصوّرى بخواهيم در بارهء خدا بينديشيم ، بايد باين غلط مرتكب شويم كه خداوند از طرف ذات خود ، مجبور است و اختيارى ندارد آيا اين تصوّر غلط تركيبى در ذات خدا بوجود نمى آورد يعنى در اين فرض ذات خداوندى دو جزء دارد : جزء اوّل هويّت خداوندى كه داراى صفات كمال از آن جمله قدرت افاضهء وجود است ، جزء دوم كه مسلَّط بر جزء اوّل است همان است كه آن هويّت را وادار به اجراى فيض يا ساير صفات قابل اجرا مى نمايد حقيقت اينست كه ما اگر بخواهيم اختيار خداوندى را در افاضهء خيرات بر عالم هستى و ايجاد آن ، مورد تصوّر و توجّه قرار بدهيم ، درست نظير اينست كه اجزاء كالبد مادّى ما در صدد شناخت هويّت و صفات و استعدادها و اختيار و جبر و اكراه و اضطرار و انفعالات و تجريدهاى متنوّع نفس ما برآيد مضمون سه بيت زير كه منسوب به فريد الدين عطَّار است از جهتى در توضيح مسألهء ما مى تواند كمك كند - < شعر > كارگاهى بس عجائب ديده ام جمله را از خويش غائب ديده ام سوى كنه خويش كس را راه نيست ذرّه اى از ذرّه اى آگاه نيست جان نهان در جسم و تو در جان نهان اى نهان اندر نهان اى جان جان < / شعر > آيا جان مى تواند جان نهان در آن را درك كند و در بارهء آن حكم صادر نمايد اين امرى است امكان ناپذير ، چه رسد باين كه جسم بتواند آن جان جان را با اصول و معيارهاى خود درك كند و در بارهء آن حكم صادر نمايد در اين مسألهء بسيار مهمّ باز به درون خود مراجعه مى كنيم و با نفس ( من ) رويارو قرار مى گيريم . درست است كه اگر نفس را در وضعى مشاهده نماييم كه امتيازات مفيدى را كه دارا است ، بدون امتناع بديگران مى بخشد ، خوشحال مى شويم و مى گوئيم : اين نفس از عظمت فيّاضيّت برخوردار است و از افاضهء واقعيّات مفيد به ديگران امتناع و بخلى ندارد ، ولى اگر در صدد تحليل و دقّت نظر برآئيم ، خواهيم ديد اگر نفس ما در اجراى فيّاضيّت اختيارى نداشته باشد ، داراى هيچگونه ارزشى نخواهد بود ، همان گونه كه چشمه سار بسيار انبوه و زلال از منبع بزرگى كه