ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٠٧ - ترجمهء خطبهء صد و دوم

تفسير عمومى خطبهء صد و دوم
تفسير عمومى خطبهء صد و دوم روز قيامت ، روز اجتماع همهء انسانها براى بررسى حساب است .

روز قيامت ، روز اجتماع همهء انسانها براى بررسى حساب است .
مقدارى از مباحث مربوط به معاد در مجلَّد چهارم از صفحهء ٢٩٨ تا ٣٠٤ و مجلَّد پنجم از صفحهء ٨ تا ١١ و مجلَّد نهم از صفحهء ٢٨٠ تا ٢٩١ و مجلَّد دهم از صفحهء ١٣٧ تا ١٤٩ و مجلَّد سيزدهم از صفحهء ٤٦ تا ٥١ و از صفحهء ٨٥ تا ٨٧ و از صفحهء ٩١ تا ٩٣ و از صفحهء ١٢٢ تا ١٢٦ و از صفحهء ٢٢٥ تا ٢٣٠ مطرح شده است . در اين مورد بحثى در بارهء حساب مطرح مى كنيم : بارها اين مسأله را متذكَّر شده‌ايم كه تكيه باين توهّم بىاساس : چون نمى بينم پس نيست براى نفى همهء علوم كافى است ، زيرا هيچ كس تا حال نتوانسته است روابط قانونى ميان اشياء در عالم طبيعت را ببيند ، با اين وصف هيچ موضوع و رويدادى در عالم طبيعت وجود ندارد كه بدون رابطهء قانونى با ديگر اشياء در جريان باشد . و همين عموميّت رابطه ميان اشياء است كه انسانها با درك آن ، قوانين و اصول علمى را تنظيم مى نمايند . و نيز هيچ احدى تا كنون پديده‌ها و فعّاليّتهاى روانى و مغزى را نديده است ، مانند ميليونها محفوظات ، اعداد ، تعقّل ، انديشه ، تصوّرات ، تصديقات ، تداعى معانىها ، تجسيمها و تجريدها با انواع گوناگونى كه دارند ، لذائذ و آلام با انواع بسيار مختلفى كه دارند ،