ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٣٤ - لذا پاسخ يك سؤال هنگامى مى تواند بمنطق واقعى خود برسد كه موضوع و انگيزهء سؤال كاملا روشن شود ) *

زيبا چه آتشى در دودمان بشرى شعله ور مى سازد .
به هر حال ، براى فهم سؤالى كه بعنوان مثال مطرح نموديم ( آيا بشر روزى خواهد توانست از قدرتى كه بدست مى آورد سوء استفاده نكند ، و خود از داشتن قدرت ناتوان نگردد و اصول و ارزشهاى ثابت شدهء انسانى را زير پا نگذارد ) نه تنها مسائل فوق بايد مطرح شود ، بلكه ده‌ها مسألهء جزئى و كلَّى ديگر نيز بايد مورد تحليل و بحث قرار بگيرد ، تا چهرهء واقعى سؤال براى ما روشن شود . در اين موقع است كه نصف پاسخ سؤال كه عبارت است از روشنائى حقائق پيرامون سؤال ، روشن شده است .
اكنون مى توانيم معناى جمله اى را كه پيامبر اكرم فرموده است درك كنيم كه فرمود : حسن المسألة نصف العلم . [١] ( سؤال را نيكو طرح كردن مساوى نصف علم [ به جواب ] است . ) لذا پاسخ يك سؤال هنگامى مى تواند بمنطق واقعى خود برسد كه موضوع و انگيزهء سؤال كاملا روشن شود . ) * < شعر > هم از آن سو جو جواب اى مرتضى كاين سؤال آمد از آن سو مر ترا < / شعر > بنا بر مباحث فوق براى طرح صحيح سؤال ممكن است شرايط متعدّدى لزوم داشته باشد ، ولى شرط اساسى رسيدن پاسخ سؤال به منطق واقعى خود دو امر بسيار مهمّ است : يكى روشن شدن موضوع اصلى سؤال است كه در بحث قبلى تا حدودى در بارهء آن بحث شد و دوم عبارت است از روشن شدن انگيزهء سؤال . براى توضيح امر اوّل به اضافهء بحث قبلى ، بايد گفت : تا موضوع سؤال كاملا روشن نشود ، براى حلّ آن حتّى يك گام ناچيز هم برداشته نخواهد گشت . بعنوان مثال [ كه در حقيقت با در نظر گرفتن مثال قدرت كه در مبحث قبلى گفتيم ، مثال دوم مى شود ] اگر منظور از حيات در اين سؤال « فلسفه و هدف زندگى چيست » حيات طبيعى محض بوده و سؤال كننده نتوانسته باشد كه معناى حقيقى حيات را بطور همه جانبه مطرح كند ، پاسخى كه منظور او را بيان خواهد كرد ، جز لذّت و رضايت به آن چه كه حيات طبيعى محض اقتضاء مى كند ،

[١] تحف العقول ص ٥٦ .