ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٩١ - فهم برين و مختصّات آن

در منابع اسلامى كلماتى مانند نور و هدايت عالى ، بعنوان عامل فهم برين بكار رفته است ، مانند : ( وَالَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا ) . [١] ( و كسانى كه در مسيرى كه ما معيّن كرده‌ايم مجاهدت مى ورزند ، ما آنانرا براههاى خود هدايت مى كنيم . ) قطعى است كه اين هدايت بوسيلهء معرفتى والاتر از معلومات و معارف معمولى و رسمى بدست مى آيد ، زيرا خداوند سبحان عوامل علم و معرفت معمولى و رسمى را در اختيار همگان قرار داده است . آن معرفت والا كه در نتيجهء مجاهدتها بوجود مى آيد و هدايت خداوندى را به ارمغان مى آورد ، همان فروغ فهم برين است كه تعبير نور هم در بارهء آن وارد شده است - از آن جمله : ( الله نُورُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) . [٢] ( خداوند كسى را كه بخواهد ، بنور خود هدايت ميكند . ) و ترديدى نيست در اين كه هدايت تشريعى بمعناى عامّ آن متعلَّق به همهء انسانها است ، و بهمين دليل همهء انسانها مسئول و مكلَّفند . و معناى اين كه خداوند كسى را كه بخواهد به نور خود هدايت ميكند ، آن نيست كه خداوند بدون حكمت و علَّت ، مشيّت خود را بهدايت برخى از مردم به نور خود متعلَّق مى نمايد ، بلكه چنانكه در مباحث گذشته با نظر به مضامين آيات قرآنى و حكم عقل متذكَّر شده‌ايم ، مشيّت خود را به هدايت كسى متعلَّق مى نمايد كه خود را در مسير هدايت قرار داده و به تكاپو افتاده باشد ، مانند تعلَّق مشيّت ذات اقدس به گمراه ساختن كسى كه خود را در مسير گمراهى قرار داده است . خلاصه اين نور همان فروغ تابناك الهى است كه بر مغزها و دلهاى انسانهاى متعهّد واقعى مى افتد و باعث مى شود كه از همهء نمودهاى عالم هستى اعمّ از انسان و ديگر موجودات ، علاماتى براى واقعيّتهاى پشت پرده شهود مى نمايد . اين فروغ ربّانى

[١] العنكبوت آيهء ٦٩ .
[٢] النور آيهء ٣٥ .