ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٠٨ - ترجمهء خطبهء صد و دوم

ولى همهء آنها حقيقت دارند و هر كس ترديدى در وجود آنها داشته باشد ، حقّ اظهار نظر و سخن گفتن در بارهء انسان را ندارد . بنا بر اين ، اگر كسى واقعيّت معاد و حساب در آن روز را باين دليل كه آنها را نمى بيند ، منكر شود ، بهتر است كه نخست همهء قوانين علمى را منكر شود ، زيرا چنانكه گفتيم : قوانين علمى عبارتند از قضايايى كلَّى كه از جريان روابط ميان اشياء در عالم طبيعت ، استفاده ميشوند و جاى ترديد نيست كه بهيچ وجه روابط قابل مشاهده و لمس نيستند . و نيز چنين شخصى بايد همهء علوم روانى و مغزى را منتفى بداند ، زيرا موضوعات مسائل و قوانين آنها قابل مشاهده نمى باشند .
رباعى زير به شيخ الرّئيس حسين بن عبد اللَّه بن سينا نسبت داده شده است :
< شعر > هر هيئت و هر نقش كه شد محو كنون در مخزن روزگار ماند مخزون روزى كه به پايان برسد وضع فلك از مخزن غيبش آورد حق بيرون < / شعر > يكى ديگر گفته است :
< شعر > يا سبو يا خم مى يا قدح باده كنند يك كف خاك در اين ميكده ضايع نشود < / شعر > عمل محاسبه در روز قيامت ، هم از راه ضبط كتابى ( لوحى ) انجام خواهد گرفت و هم از راه منعكس ساختن عينى همهء كارها و سخنان و حركاتى كه از انسان صادر شده است ، و هر دو راه در آيات قرآنى بيان شده است : ( وَوُضِعَ الْكِتابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيه وَيَقُولُونَ يا وَيْلَتَنا ما لِهذَا الْكِتابِ لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَلا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصاها وَوَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً وَلا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً ) . [١] ( و كتاب برنهاده شد . گنهكاران را مى بينى كه از وضعى كه در آن قرار گرفته‌اند ، در وحشتند و مى گويند : اى واى بر ما ، چيست براى اين كتاب كه نه [ حادثهء ] كوچكى را رها كرده و نه حادثهء بزرگى را مگر اين كه آنها را بر شمرده است و حاضر يافتند آنچه را كه كرده‌اند و پروردگار تو به هيچ احدى ظلم نمى كند . )

[١] الكهف آيهء ٤٩ .